Is België een narcostaat?

België lijkt steeds meer in de greep van de drugsmaffia te komen. Wordt het land een narcostaat?

Explosies in woonwijken, drugsbendes die miljoenen verdienen en rechters die moeten onderduiken. Nederland werd jaren geleden ook al ‘narcostaat’ genoemd, nu krijgen ook onze zuiderburen deze waarschuwing.

Bij een narcostaat denk je al snel aan landen als Colombia en Mexico. Maar ook Nederland en België vertonen steeds meer kenmerken van een narcostaat. Wat betekent die term precies? 'Een narcostaat wil eigenlijk zeggen dat de drugsmaffia een zodanige greep heeft op de overheid – door corruptie van douaniers, politiemensen en ambtenaren – dat ze de overheid gaan vervangen en machtiger worden', vertelt misdaadjournalist Mark Eeckhaut. België is vooralsnog geen narcostaat, maar er zijn wel signalen die de verkeerde kant op wijzen.

De discussie in België begon, volgens Eeckhaut, eigenlijk al in 2023. Toen werd er geschoten op het huis van de familie van een drugscrimineel, met een klein meisje als onschuldig slachtoffer. 'Dat was eigenlijk de eerste grote wake-upcall', zegt Eeckhaut. 'Het enige wat die familie misdaan had, was dat ze familie waren van een grote drugscrimineel.'

Een jaar later schreef een onderzoeksrechter een open brief. Ze vertelde daarin dat ze vier maanden had moeten onderduiken in een safe house, samen met haar gezin. Haar boodschap: als dit een gewoonte wordt, wil straks niemand meer officier van justitie worden.

Meestal blijft het bij materiële schade, zegt Eeckhaut: een beschadigde auto, een bom bij een woning. Maar 'vroeg of laat vallen daar toch onschuldige slachtoffers bij', waarschuwt hij.

Vroeger waren het vooral Nederlandse criminelen die drugs via Rotterdam en Antwerpen naar de rest van Europa smokkelden. Dat is veranderd. 'We hebben nu ook onze eigen Belgische drugsbendes die zelf drugs uit de haven halen', legt Eeckhaut uit. De haven van Antwerpen is groter en lastiger te beveiligen dan die van Rotterdam. Daardoor is Antwerpen de afgelopen jaren uitgegroeid tot het epicentrum van de cocaïnesmokkel in Europa.

Drugsbendes zijn heel machtig, volgens Eeckhaut. Drugscrimineel Flor Bressers kon jarenlang onderduiken in Zwitserland, omringd door een team van een twaalftal mensen die alles voor hem regelden. 'Als je heel veel geld hebt, dan is er ook heel veel mogelijk', zegt Eeckhaut. 'Je kan de beste advocaten betalen, noem maar op.'

Zelfs vanuit de gevangenis blijken criminelen soms hun zaken te kunnen regelen, bijvoorbeeld met gesmokkelde telefoons of omgekochte agenten. Daarnaast maken sommige criminelen misbruik van het systeem: één beruchte drugsbaron diende al 28 zogenoemde wrakingsverzoeken in om rechters van zijn zaak te laten halen. Dat zorgt voor enorme vertraging.

Er gebeurt wel wat. De haven van Antwerpen wordt beter beveiligd: meer camera's, hogere hekken en meer politie. Ook is er een meldpunt voor verdachte situaties. In 2023 werd nog 121.000 kilo cocaïne onderschept, inmiddels is dat gedaald naar 55.000 kilo. Volgens Eeckhaut kan dat twee dingen betekenen: er komt minder cocaïne binnen, óf de bendes zijn slimmer geworden in het verstoppen ervan.

'Ik denk dat het bij ons (net als in Nederland, red.) ook zo'n vaart niet zal lopen als we het probleem maar serieus nemen', besluit hij. 'De oplossing zal niet kunnen komen van politie en justitie alleen. Die zal moeten komen uit de samenleving', zegt Eeckhaut. 'De vraag is hoe we omgaan met drugs.' De laatste maanden zijn er minder aanslagen in Antwerpen en zijn honderden criminelen uit de drugswereld verdwenen door lopende processen. Maar zolang er vraag is naar cocaïne, blijft de handel volgens hem bestaan.