Zelfs in het veilige Nederland ben ik toch iedere dag in Gaza

Hamed is geboren en getogen in Gaza. Deze zomer is hij naar Nederland overgekomen. In vier wekelijkse afleveringen vertelt hij hoe 7 oktober 2023 zijn leven heeft veranderd. Dit is het laatste deel.

Maandenlang, terwijl de oorlog voortduurde zonder uitzicht op een einde, was simpelweg overleven geen passieve hoop meer maar een uitputtende bezigheid. Ik zocht naar elk glimpje van een kans om weg te komen — niet vanuit een verlangen om mijn huis te verlaten, maar om te behouden wat er nog resteerde van mijn achteruitgaande gezondheid, om mijn verstand te bewaren, mijn opleiding af te maken, en mijn leven te redden, na alles wat me overkomen was, dat wat geen mens ooit zou mogen meemaken. Maar nadat de vastgeroeste grensposten almaar op slot bleven en iedere hoop keer op keer vervloog, had ik het volledig opgegeven die kans ooit nog te krijgen.

Toen kwam het onverwachte telefoontje: een evacuatie via UNICEF.

Gaza verlaten was geen kwestie van gewoon vertrekken maar van me losrukken. We verzamelden ons onder dekking van de nacht bij het UNICEF-kantoor, voordat we richting Rafah trokken. Urenlang wachten in de stoffige omgeving en Rafah opnieuw zien nadat ik eruit verdreven was, voelde onwerkelijk. De reis was een lange kwelling en emotioneel ontregelend. Toen de transitbus ons naar de Jordaanse grens bracht, keek ik uit het raam naar het uitgestrekte Palestijnse landschap — historische heuvels, valleien, en de stille, glinsterende weidsheid van de Dode Zee. Het was de allereerste keer in mijn hele leven dat ik de rest van mijn eigen vaderland zag. Het landschap van je land voor het eerst ontdekken, juist terwijl je eruit weggevoerd wordt, dat veroorzaakt een diepe hartzeer.

De reis duurde drie dagen die eindeloos leken. Meer dan tweeënzeventig uur lang heb ik geen minuut geslapen. Het voelde alsof ik honderd jaar ouder werd. Ik bleef maar naar de voorbijglijdende weg staren, in de greep van een verlammende twijfel: ik wil niet in deze bus zitten, ik wil mijn familie, mijn ouders en mijn vrienden niet achterlaten. Ik had geen idee wanneer — en zelfs óf — ik ooit zou kunnen terugkeren. Ik had er altijd van gedroomd de wereld rond te kunnen reizen als ambitieuze jonge filmmaker, festivals te verkennen en andere culturen te ontdekken. Maar dit was geen reis. Dit was gewoon een kwestie van overleven.

Mijn aankomst in Europa, en specifiek in Nederland, bracht me fysieke veiligheid, maar zette ook de deur open naar wat ik 'de andere oorlog' noem. Het acute gevaar van luchtaanvallen verdween en maakte plaats voor een zware, desoriënterende psychologische nasleep. Als je een plek als Gaza verlaat, besef je al snel dat je niet écht vertrekt; je neemt de oorlog gewoon met je mee, in je innerlijk.

De stilte hier in dit veilige land is oorverdovend. Meer dan een jaar speelde mijn dagelijks leven zich af in het veld — rennend met mijn camera, op de vuile grond zittend bij moeders in tenten, grapjes makend met blote kinderen, rauwe, menselijke veerkracht vastleggend, en vechtend om onze verhalen door te geven tegen alle onmogelijkheden in. Hier aangekomen voelde ik me verlost van dat drukkende, altijd aanwezige ritme en de creatieve drive die er mee gepaard ging. De plotselinge overgang leverde me een worsteling op met een allesverslindende leegte, een onzichtbare verlamming en een chronische crisis van mentale uitputting, die bijna iedereen die erin slaagt te ontsnappen ervaart.

Mijn dagen breng ik nu door in voortdurend gesprek met het thuis dat ik achterliet. Ik word wakker, check op mijn telefoon hoe het is met mijn familie, stuur berichten naar vrienden, en informeer constant naar de meest basale zaken: Heb je vandaag schoon water gevonden? Hoe is de voedselsituatie? Is de buurt veilig?

Mijn verbinding met Gaza is verankerd in deze dagelijkse berichtenstroom en in de terabytes op harde schijven die ik heb kunnen meenemen. Dat archief is zowel mijn last als mijn reddingslijn geworden. Ik heb me volledig geworpen op het doorzoeken van dit beeldmateriaal, werk aan documentaireprojecten en bereid foto-exposities voor in culturele instellingen en op Europese festivals. Ik weiger toe te staan dat ons werkelijke leven gereduceerd wordt tot afstandelijke statistieken en vluchtige nieuwsfragmenten. Ik wil dat het publiek hier ons volledig menszijn ziet — hoe we leefden, hoe we liefhadden, hoe we overleefden, en de onzichtbare littekens die we met ons meedragen, zelfs lang nadat we de grens zijn overgestoken.

Overleven was nooit het einddoel mijn vlucht; het bezorgde me juist de levenslange verantwoordelijkheid om de waarheid te blijven vertellen over wat ons overkomt.

Lees ook deel een, twee en drie.