Wordt het ooit weer mogelijk kinderen uit het buitenland te adopteren?

Sinds 2024 kunnen er geen nieuwe aanvragen of procedures voor adoptie uit het buitenland meer worden gestart, door misstanden in het systeem. Wordt het ooit weer mogelijk om kinderen uit het buitenland te adopteren?

'Ik ben zelf geadopteerd en ik heb het gevoel dat ik hier een mening over moet hebben', vertelt Juan Soto Visser bij De Rode Draad. 'Ik zat er altijd een beetje tussenin: ik begrijp de stop, maar moet dat dan voor altijd zo zijn?' Daarom onderzoekt Juan wat de redenen zijn dat die stop er komt en wat de redenen zouden kunnen zijn om adoptie uit het buitenland in de toekomst weer mogelijk te maken.

Zo'n veertig jaar lang werden kinderen vanuit het buitenland geadopteerd naar Nederland. In die periode is veel misgegaan: documenten werden vervalst, er werd veel geld aan verdiend en er ontstonden zelfs zogenaamde 'babyfarms' waar vrouwen hun kind onder dwang moesten afstaan. Kort nadat deze zaken aan het licht kwamen is de buitenlandse adoptie stapsgewijs afgebouwd, met als doel dat adopties uit het buitenland in 2030 volledig zijn gestopt.

'De Nederlandse overheid heeft geen zicht op de praktijken in het sturende land, of het daar wel helemaal goed gaat – of het bijvoorbeeld wel echt nodig is dat het kind naar Nederland komt', vertelt Han Moraal, voorzitter van de Raad voor Strafrechtstoepassing en Jeugdbescherming (RSJ), een organisatie die de overheid adviseert over onder andere adoptie. Hetzelfde geldt voor fraude of commercialisering van de adoptieketen. 'Dat is de reden dat de Nederlandse overheid heeft gezegd: wij moeten hier op termijn mee stoppen.'

Het belang van het kind staat natuurlijk voorop. Daarom is het uitgangspunt dat een kind alleen vanuit het buitenland geadopteerd wordt als het echt niet anders kan. 'Kinderen die opgroeien bij hun eigen familie in hun eigen cultuur, moet altijd het uitgangspunt zijn', denkt Moraal.

'Wat je nogal eens ziet bij kinderen die in Nederland opgroeien, is dat zij zelf bij volwassen worden een enorme hang krijgen naar hun eigen verleden en cultuur. Dan kun je je dus afvragen of daar de goede balans is gevonden. Het kan zijn dat dat alleen maar is om er meer van te weten, maar het kan ook dat die hang zo sterk is dat je je kunt afvragen of de adoptie wel een goede keus geweest is.'

Dat herkent Juan ook. 'Als kind groeide ik op in een dorp, ik was altijd het enige zwarte kindje op een witte school. Ik voelde me altijd anders, ik was een minderheid en zo voelde ik me ook. Maar ik voelde me ook niet Colombiaans, omdat ik niet beter wist. Ik ben Colombiaans, maar ik voelde me Nederlands. Dan hoor ik eigenlijk bij beide partijen niet. Dat was een soort identiteitscrisis, maar daar heb ik nu wel mijn plek in gevonden.'

Voor sommige geadopteerde kinderen is het ook de vraag hoe zij waren terechtgekomen als zij niet waren geadopteerd. Juan sprak met een meisje met een beperking. 'Nederland is een van de meest welvarende landen van de wereld. Het land van herkomst staat lager in dat lijstje. Dan is de vraag: zou ik daar wel net zo goed zijn terechtgekomen, ondanks alles?'

Dat een land welvarender is, betekent volgens Moraal niet dat geadopteerde kinderen het daar automatisch beter zouden hebben. 'Veel deskundigen zijn het erover eens dat de relatie met je ouders en met je cultuur voor een kind zo belangrijk is dat – ook al heeft dat land een lagere levensstandaard – dat toch een beter leven kan zijn. "Beter" moet je niet vertalen in rijkdom.' Voor kinderen met een beperking kan de situatie schrijnender zijn, maar toch is het de vraag welke kant de balans uitslaat. 'Een moeilijk leven daar, maar wel bij familie en cultuur – of betere ondersteuning van je handicap, maar in een andere wereld. Ik heb daar het antwoord niet op', geeft Moraal toe.

In Nederland wordt internationale adoptie dus afgebouwd, maar dat geldt niet overal. 'Ik vraag me af: als kinderen hier niet worden geadopteerd, worden ze dan niet gewoon in andere landen geadopteerd? Wordt het probleem verschoven?'

De Nederlandse overheid en de RSJ kunnen alleen uitspraak doen over Nederland. Moraal: 'Dat andere landen vinden dat ze het wel voort kunnen zetten en [de misstanden] voor hun verantwoording kunnen nemen, dat is hun keuze.'

Het belang van het kind staat voorop: 'Als je het kind niet naar Nederland kunt of wilt halen, probeer dan te helpen in die landen. Steun gehandicapte kinderen, zorg dat die landen in staat zijn om gehandicapte kinderen een opleiding of een rolstoel te geven.' Dat klinkt voor Juan ook als een goed alternatief.

Er zijn natuurlijk ook wensouders die door de adoptiestop geen kind meer uit het buitenland kunnen adopteren. Binnenlandse adoptie bestaat, maar komt weinig voor. Pleegouderschap komt meer voor. 'Er zijn nog duizend kinderen die wachten op een pleegouder. Zeventig procent daarvan is jonger dan twaalf jaar. Het gaat om jonge tot zeer jonge kinderen. Ik hoop dat veel wensouders de stap kunnen maken om pleegouder te worden. Ik denk dat die kinderen enorm geholpen zijn bij die pleegouders.'