Word je slimmer of dommer van AI?

Meer dan 65% van de Nederlanders gebruikt weleens AI. Maar wat doet dat eigenlijk met je brein?

Dat ligt eraan hoe je het gebruikt, zegt Josien Boetje, onderzoeker en docent aan de Hogeschool Utrecht en gespecialiseerd in AI-geletterdheid. 'Het is niet zo zwart-wit te zeggen. Over wie hebben we het? Hoeveel voorkennis heb je al over het onderwerp waar je iets over vraagt? Welke AI-tool gebruik je?', legt Boetje uit bij Alledaagse Vragen.

Gevaarlijk wordt het als je AI gebruikt voor dingen die je juist zou moeten leren. 'Als jij voor dingen die jij al kunt of nog wilt leren voor je opleiding, bijvoorbeeld een werkstuk schrijven met bronvermelding, dat keer op keer helemaal door AI laat doen, dan leer je in ieder geval die vaardigheid niet', aldus Boetje.

Toen ChatGPT zo'n drie jaar geleden doorbrak, wisten docenten niet goed wat ze daarmee aan moesten. 'We waren juist afgestapt van kennistoetsen en ze moesten allemaal reflectieverslagen maken in werkstukken, dan krab je wel even achter je oren: mijn hele onderwijs werkt niet meer', vertelt Boetje.

Die crisis leidde tot een grotere vraag: waartoe leiden we eigenlijk op? En wat moet de professional van de toekomst weten over AI? Boetje denkt dat je eerst kennis moet opdoen zonder AI, om het later verstandig te kunnen inzetten.

Een risico is diplomadeflatie. Als studenten met steeds minder studie-uren en steeds meer gebruik van AI hun diploma halen, wat is dat diploma dan nog waard?

Boetje maakt zich zorgen over een groeiende kloof. 'De ene student heeft toegang tot betaalde AI-tools. De ene student heeft huisgenoten of een gezin die hem of haar kan helpen bij hoe je AI slim gebruikt. Als je dat thuis niet hebt en je denken alleen maar uitbesteedt, vergroot dat de kansenongelijkheid', zegt ze.

Het onderwijs heeft daarin een grote rol. 'Ik vind echt dat we in het onderwijs daar heel veel aandacht aan moeten besteden', stelt Boetje. 'En dat kan ook analoog, zonder AI te gebruiken.'

De truc zit hem in hoe je de tool inzet. Met één simpele instructie kun je ChatGPT al omtoveren tot een educatieve tool. 'Jij bent nu mijn socratische gesprekspartner. Geef mij geen antwoorden, maar stel me altijd eerst drie kritische vragen voor je antwoord geeft', geeft Boetje als voorbeeld.

Ze gebruikt AI ook om zichzelf uit te dagen. 'Ik vraag weleens: kun je mijn onderzoeksverslag als Paul Kirschner helemaal de grond in boren en de meest kritische dialoog met mij daarover voeren? Die Paul Kirschner is hartstikke druk, dus die heeft niet altijd tijd, en daardoor moet ik superhard gaan nadenken', lacht Boetje.

Het antwoord is: dat hangt van jou af. Gebruik je AI als vervanging voor je eigen denken, dan train je je brein minder. Gebruik je het als aanvulling, om jezelf uit te dagen of kritisch te bevragen, dan kun je er juist meer van leren. Boetje zegt zelf ook weleens te merken dat ze te snel naar het krachtigste model grijpt voor dingen die ook een simpeler algoritme aankan. 'En dat is ook weer een beetje dat ethische van: goh, wat kost het ons? Niet alleen voor cognitieve vermogens, maar ook qua energie.'

De kern: zolang je bewust blijft van wat je uitbesteedt en waarom, hoef je niet dommer te worden van AI. Maar dat bewustzijn moet je wel actief cultiveren.