Sophia (18) over emancipatie en seksisme: ‘Mannen zijn vaak de kogel, maar degenen die de trekker overhalen, dat zijn wij allemaal’

Sophia is één van de genomineerden voor de BNNVARA Impact Award 2026. Ze maakt zich kwaad over seksisme. Om de daders, maar vooral om de manier waarop wij er als maatschappij mee omgaan.

‘We moeten over emancipatie en seksisme blijven praten, omdat er nog steeds te weinig aandacht voor is. Vaak wordt het weggezet als iets waar weinig aan te doen is, of als gezeur van vrouwen. Terwijl we er dagelijks mee te maken hebben: op straat, school, binnen families en in de medische wereld. Omdat ik het zelf ook persoonlijk ervaar, voelde ik veel passie én woede om hierover te schrijven.’

‘Elke meid wordt weleens nagefloten. Elke meid heeft grensoverschrijdend gedrag meegemaakt.’

Ook op haar middelbare school ziet Sophia het. Ze vertelt over een moment waarop twee jongens in de klas vrouwonvriendelijke opmerkingen maakten. Toen ze daar later uit verontwaardiging met een docent over sprak, lachte hij het weg: ‘Het zijn maar jongens, hè?’

‘Het ergste vond ik niet eens wat die jongens zeiden, maar hoe de docent ermee omging. Je praat het gedrag eigenlijk goed. Daar schrok ik van. Als we er zo mee omgaan, verandert er nooit iets. Moet ik het dan maar accepteren omdat het “maar jongens” zijn?’

Sophia merkt dat de opvattingen van jongens op school in het algemeen steeds conservatiever worden, niet alleen als het gaat over vrouwenrechten. Dat ziet ze bijvoorbeeld ook tijdens de Week van de Diversiteit. ‘Posters worden van de muur gehaald en ze zeggen dat het allemaal gezeur is. Dat speelt eigenlijk het hele jaar door, maar tijdens zo’n week zie je het extra duidelijk.’

Sophia wilde in haar speech laten zien hoe alledaags en subtiel seksisme is. Daarom begon ze met een herkenbare anekdote over een familieverjaardag – een voorbeeld van micro-seksisme. ‘Dat is gewoon automatisme, omdat het zo in onze cultuur en omgangsvormen zit.’  

‘Die zin zat al heel lang in mijn hoofd, omdat ik me daar erg aan kan ergeren. Dat hoor je heel vaak zodra je het over dit onderwerp hebt, terwijl het daar op dat moment even helemaal niet om gaat.’ Door de zin meerdere keren te herhalen, wilde Sophia haar verhaal krachtiger maken.  

‘Het klopt dat vrouwen vaak slachtoffer worden van mannen. Zij zijn degenen die daadwerkelijk opmerkingen maken, verkrachten of femicide plegen. Maar als maatschappij spelen we ook een rol in hoe we daarmee omgaan en zo zorgen we dat die daders hun gang kunnen gaan. Mannen zijn vaak de kogel, maar degenen die de trekker overhalen, dat zijn wij allemaal. Daar moeten we ons bewust van zijn. Dat wilde ik laten zien.’

Een voorbeeld dat Sophia in haar speech aanhaalt, is de moord op Lisa in Abcoude. ‘Een verschrikkelijke gebeurtenis die vervolgens werd gebruikt voor een politieke agenda. Ik dacht alleen maar: "Waarom gaan we hier als maatschappij zo mee om? Waarom doen we hier als collectief niet meer aan?" Die gedachte heb ik uiteindelijk verwerkt in mijn speech.’  

‘Om in de finale te staan en een podium te hebben met vijf meiden die allemaal hun eigen verhaal vertelden, dat voelde echt als girlhood en supportive.’

Maar ook vindt Sophia het spannend. ‘Dit kan een controversieel onderwerp zijn voor sommigen. Ik ben best bang dat er online allemaal verschrikkelijke comments op de speech komen. Als ik hoor hoe sommige jongens al spreken over vrouwen op school…’

‘Het zou naïef zijn om te denken dat dit veel gaat veranderen, maar ik hoop wel dat mensen hierdoor worden aangewakkerd om bij zichzelf na te denken. Bijvoorbeeld dat als iemand de volgende keer een opmerking maakt naar of over een vrouw, anderen daar iets van zeggen of het bespreekbaar maken.’

Sophia hoopt dat er meer erkenning komt dat er nog geen gendergelijkheid is, en dat er ook echt concrete maatregelen worden genomen. 'Dat het makkelijker wordt om aangifte te doen. En dat er meer lantaarnpalen worden geplaatst.’

Tegelijkertijd benadrukt ze dat dat niet genoeg is. ‘Het moet echt van binnenuit komen. Er moet meer aandacht aan worden besteed op scholen en in de opvoeding. Want lantaarnpalen lossen het probleem niet op.’

‘En een oplossing is heel lastig, omdat het zo verweven zit in onze cultuur. Een cultuur veranderen kost veel moeite en stappen. Maar het is zeker mogelijk. Daar heb ik wel hoop op. Denk ik.’

Op de verjaardag van mijn tante zaten zoals altijd de vrouwen in de keuken, terwijl de mannen lekker lui achter de tv waren gekluisterd. Te zien: een vrouwelijke schaatser. Maar volgens mijn oom had ze iets te geblondeerd haar en opgepompte lippen. En mijn neefjes vonden dat ze een lekker laag decolleté had. Ze zaten nog net niet de tv af te likken, toen ik tussen neus en lippen door zei: ‘Mannen.’ En ja hoor, als een soort suis in mijn oor hoorde ik dat ene zinnetje: ‘Ja, maar niet alle mannen, hè.’ En dat ene zinnetje is wat elk gesprek over seksisme beëindigt.

En inderdaad, ze zullen vast wel gelijk hebben. Het zijn niet alle mannen, maar toch is het zo dat elke vrouw weleens een nare opmerking over haar heeft gehoord of is nagefloten. Het is zelfs zo erg dat meer dan de helft van alle vrouwen in Nederland niet alleen over straat durft. En nee, natuurlijk niet, het zijn niet alle mannen. En toch zijn er het afgelopen jaar 2845 gevallen van aanranding geweest en zelfs 2790 gevallen van verkrachting.

En nee, het zijn niet alle mannen, maar elke keer accepteren wij de cijfers. Dat elke acht dagen in Nederland een vrouw wordt vermoord. Simpelweg omdat zij een vrouw is. En zij kan dat ene zinnetje niet horen, want haar leven is ontnomen door een man, vaak, erg genoeg, haar eigen partner. En nee, het zijn niet alle mannen.

En dan hebben ze misschien toch wel gelijk. Want het zijn niet alle mannen, het is ons allemaal. Het is de hele maatschappij. Het zijn de moeders op de voetbalclub die pestgedrag van hun zoontjes goedpraten. Het zijn de vaders die tegen hun zoon zeggen dat ze zich niet zo moeten aanstellen. Het is mijn gezin dat elke keer accepteert dat de vrouwen in de keuken staan, terwijl de mannen lekker lui appeltaart in hun keelgat zitten te duwen. Het zijn de gemeentes die het vertikken om lantaarnpalen te plaatsen. En het is de hele Nederlandse overheid die pas ook maar een fuck gaat geven om een misdrijf als het binnen hun politieke agenda past.

De man is maar een klein deel van het verhaal. Hij is simpelweg de kogel uit het schot. Degenen die de trekker overhalen, dat zijn wij. Wij allemaal. En zoals Simone de Beauvoir zei: 'Wordt de vrouw niet als vrouw geboren, maar door ons allemaal tot vrouw gemaakt.' Zo wordt de dader ook niet als dader geboren, maar door ons allemaal tot dader gemaakt. En dan zeg ik het nog één laatste keer: 'Nee, niet alle mannen, maar het is wel altijd een man.'