Minderheidskabinet-Jetten: hoe gaat het? En wat is er nou precies veranderd?

Het minderheidskabinet-Jetten begon met een duidelijke belofte: het kan wél. Vijf maanden later is het tijd voor de realitycheck. Hoe houdt een kabinet zonder vaste meerderheid zich staande? En vooral: wat is er tot nu toe eigenlijk bereikt?

Het kabinet-Jetten heeft 66 zetels, bestaande uit D66, VVD en CDA. Best bijzonder, want normaal gesproken heeft een kabinet minimaal 76 zetels en dus een vaste meerderheid in de Tweede Kamer. Dit kabinet moet voor ieder wetsvoorstel opnieuw op zoek naar steun van andere partijen. Dat maakt regeren een stuk ingewikkelder, maar geeft oppositiepartijen ook meer invloed. ‘Dus ze zijn met minder, maar ze zijn wel de baas’, vat Jeroen Woe de situatie in Even tot hier samen.

Voor veel plannen moet het kabinet dus op zoek naar steun bij oppositiepartijen. Daardoor kan de politieke koers alle kanten op: de ene keer krijgt een rechts voorstel genoeg steun, de andere keer moet het kabinet juist bij linkse partijen aankloppen. Dat maakt regeren met een minderheidskabinet een stuk minder voorspelbaar.

Marthe van Bronkhorst, co-host van Radio Kookpunt, vertelt in Vroeg! dat kleinere partijen steeds meer invloed gaan hebben. Zo zegt de SGP volgens haar: ‘"Wij zijn helemaal bereid om ook steun te verlenen, mits die abortussen flink omlaaggaan." Dus je ziet dat splinterkleine partijen zich ineens zelfverzekerd genoeg gaan voelen in de onderhandelingspositie om ook wilde voorstellen te doen.’

• Er komen meer huurwoningen voor mensen met een laag inkomen.
• Verplichte stagevergoeding voor alle studenten.
• Veel meer geld naar defensie.
• Naar onderwijs gaat 1,5 miljard euro extra.
• Voor de stikstofmaatregelen wordt 20 miljard euro uitgetrokken.

‘Er wordt ruim 6,5 miljard bezuinigd op de sociale zekerheid’, vertelt Saskia Boumans, redacteur economie en werk bij Jacobin, in Vroeg!. De WW gaat van twee jaar naar één jaar. Het maximumdagloon daalt. Zwangerschapsverlof en zorgverlof worden korter. En de zorgpremie stijgt van 385 naar 460 euro. ‘Ook mensen met een modaal of bovenmodaal inkomen worden geraakt.’

Van Bronkhorst is vooral verbaasd over hoe weinig aandacht de gevolgen krijgen. Meer dan de helft van de jongvolwassenen kan niet rondkomen. 'Eerst dacht ik: zoveelste statistiek over jongeren die niet rond kunnen komen. Maar nu was het dus de meerderheid. En toen dacht ik: wat is dit? Waarom is dit geen primetimenieuws? Want dit is toch insane?!'

‘Wat is er nou precies veranderd? Woon ik nu in een van die tien glorieuze nieuwe steden, in de heerlijke koelte van de afgeschafte fossiele subsidies?’, vraagt Van Bronkhorst zich af. ‘Er was enorme onkunde in dat vorige kabinet. En de individuen waren natuurlijk allemaal clowns. En deze clowns (uit kabinet-Jetten I, red.) komen iets beter uit hun woorden.’

Boumans vindt dat het kabinet-Jetten inhoudelijk erg op Schoof lijkt. ‘Qua likability lijkt het een beetje op de beginjaren van Rutte. Zo'n snelle, sympathiek ogende jonge man. Maar inhoudelijk zitten we nog steeds in een sterk rechts-van-het-midden-kabinet. Waarbij extreemrechts telkens opnieuw wordt gepaaid.’

Een van de opvallendste politieke momenten van de afgelopen maanden was volgens Van Bronkhorst de zogenoemde ‘schaduwdeal’: een uitruil waarbij PRO en D66 zouden hebben ingestemd met een VVD-wetsvoorstel dat het verheerlijken van terrorisme strafbaar stelt, in ruil voor meer geld voor ontwikkelingssamenwerking.

Deze wet kan gevolgen hebben voor demonstranten. ‘Iedereen herinnert zich misschien nog de anti-NAVO-protesten van vorig jaar. Daar was ook een tegenprotest. VVD-minister Van Weel vond dat daar allemaal dingen werden gezegd die niet kunnen’, vertelt Van Bronkhorst. Maar wat ‘verheerlijken’ precies inhoudt, blijft vaag. Met dit voorstel kunnen demonstranten het risico lopen om vervolgd of gearresteerd te worden.

Volgens Van Bronkhorst laat die politieke ruil zien hoe partijen achter de schermen deals sluiten om wetsvoorstellen door de Kamer te krijgen. ‘D66 kijkt niet naar dat als geheel. Die kijkt gewoon naar verschillende problemen als losse puzzelstukjes in een soort schuifpuzzel. Waar je dan een beetje aan kan tweaken hier en daar. En dan heb je weer een probleempje opgelost.’

‘Wat hoopvol zou kunnen zijn is dat er geld wordt uitgetrokken voor onderwijs en dat ze daar ook slimmer mee om willen gaan. Hetzelfde geldt voor de aangekondigde stikstofmaatregelen’, vertelt Van Bronkhorst. Een andere primeur is dat er voor het eerst een ambassadeur is ontboden. Dat gebeurde naar aanleiding van de manier waarop tijdens de Flotilla met activisten en journalisten werd omgegaan. Van Bronkhorst is daar verbaasd over: ‘Welke misstand het Israëlische leger ook ooit begon, er kwam nooit een diplomatieke maatregel. Dus er is wel degelijk iets mogelijk. Dat geeft mij wel hoop.’

Boumans en Van Bronkhorst zijn het op één punt roerend eens: ze verwachten geen kabinet dat de rit uitzit. Beiden voorspellen dat het einde eerder komt dan gepland.