Hoe Shell in Nederland belasting ontwijkt

Shell ontwijkt in Nederland al jarenlang belasting door middel van verschillende trucjes. Bijvoorbeeld door winst te boeken in landen met lagere belasting. Jaren later is deze informatie pas boven water gekomen, waardoor het bijna te laat is voor sancties tegen de oliegigant.

Iedereen in ons land betaalt belasting. Zo ook grote bedrijven. Maar soms blijkt dat deze bedrijven op allerlei manieren om de hoge belastingen heen willen werken. De Universiteit Leiden en Stichting Onderzoek Multinationale Ondernemingen (SOMO) hebben dit in gehackte documenten ontdekt, waardoor er jaren later alsnog inzicht is gekomen in de belastingontwijking van Shell.

Shell is een van de grootste tankstationketens ter wereld en is actief in meer dan zeventig landen. En die landen hanteren verschillende belastingtarieven. Voor Shell is het voordeliger om zijn winst te boeken in een land met een laag belastingpercentage, zoals in belastingparadijs de Bahama’s en Zwitserland. Zo betaalt Shell in Nederland veel minder belasting. Dit doen ze door vanuit Nederland diensten te leveren aan filialen in andere landen met een laag belastingtarief. De dienst wordt onder de marktprijs verkocht aan een Shell-vestiging in dit land.

De winst die daaruit voortkomt komt terecht bij een vestiging in dat land, waardoor Shell in Nederland er bijna geen belasting over hoeft te betalen. ‘Als die winst, in plaats van in Nederland, in een ander land kan worden geboekt met een lager tarief, levert dat een voordeel op voor Shell’, legt hoogleraar belastingrecht Jan Vleggeert uit bij De Rode Draad. Voor de jaren 2002 tot en met 2017 zou het gaan om 1,1 miljard euro aan Nederlandse belasting die op deze manier is vermeden, volgens Vleggeert.

Wanneer Shell vanuit Nederland diensten verricht voor dochterondernemingen in het buitenland, heeft Shell baat bij een lage prijs. Want een lage prijs, betekent lage belasting. De Belastingdienst heeft er juist baat bij om deze prijzen hoger uit te laten vallen. Shell heeft hier afspraken over gemaakt met de fiscus. Die heeft lage bedragen goedgekeurd, waardoor Shell weinig tot geen belasting hoeft te betalen.

Dit betekent dat de Nederlandse fiscus op de hoogte is van deze kwestie. Maar ook die moet zich aan de wet houden. ‘Als de fiscus hiervan af gaat wijken, ten gunste van de belastingplichtige, dan zijn het voordeeltjes of sweetheart deals’, zegt Vleggeert. ‘En dat mag niet.’

Achteraf kan de Nederlandse fiscus hier niet veel meer aan doen. De enige partij die dat kan is de Europese Commissie. Dit kan alleen als er sprake is van verboden staatssteun, wanneer de gemaakte afspraken niet volgens de wet zijn gegaan.

Het ingrijpen moet snel gebeuren, want de Commissie kan alleen zaken tot tien jaar terug behandelen. De afspraken met Shell gelden tot 2017, dus gaan de consequenties alleen nog over het laatste jaar van de belastingontwijking.

In het jaar 2018 zijn er namelijk nieuwe afspraken gemaakt tussen Shell en de fiscus. ‘Kennelijk omdat de fiscus ook wel inzag dat dit misschien niet helemaal de bedoeling was volgens de wet’, vertelt Vleggeert.

Deze nieuwe afspraken zijn alleen nog niet openbaar. Vleggeert legt uit dat het interessant kan worden als de Europese Commissie de nieuwe afspraken gaat onderzoeken. Deze afspraken met Shell kunnen namelijk alsnog onder de Nederlandse wetgeving vallen. Vleggeert twijfelt eraan of dit het geval is, vanwege de eerdere omstreden afspraken die met Shell zijn gemaakt.

‘Grote bedrijven zullen hun taxplanning niet aan de grote klok hangen’, zegt Vleggeert. Er geldt alleen wel een geheimhoudingsplicht voor de fiscus, dus burgers kunnen niet weten wat er allemaal gebeurt.

Vaak komen we er na verloop van tijd toch achter, in dit geval door een hack. Dit is ook weleens gebeurd bij andere bedrijven. ‘Het is een soort race van het dichten van de gaten en bedrijven die weer nieuwe structuren bedenken’, zegt Vleggeert.

Onder andere de EU heeft gemerkt dat er onvrede is bij burgers. Burgers betalen namelijk meer belasting dan grote bedrijven. ‘Het punt is ook dat je de belastingontduiking alleen internationaal kunt aanpakken. Als één land het tegengaat, dan gaan bedrijven ergens anders naartoe’, zegt Vleggeert.

Ondertussen zijn er flink wat maatregelen ingevoerd om belastingontwijking tegen te gaan. Een hoop van deze maatregelen zijn alleen zo jong, dat we de effecten nog niet kunnen weten.

Op dit moment is er ook nog een ander probleem. Staten zijn namelijk steeds nationalistischer. Eigen belang staat voorop, met als voorbeeld Amerika. Dit zorgt ervoor dat andere landen de grootste economische macht volgen, waardoor in sommige landen de belastingen weer omlaaggaan.

De maatregelen die pas net zijn ingevoerd, worden hierdoor misschien ook weer ingetrokken, waar bedrijven profijt van zullen hebben. Volgens Vleggeert zitten landen dus met een dilemma: ze willen belasting innen bij bedrijven, maar ze willen ook aantrekkelijk blijven voor bedrijven om zich in te vestigen. Bij te hoge tarieven trekken bedrijven namelijk weg.