Kiekendieven tellen bij zonsondergang aan Leekstermeer

Vlak voor zonsondergang staan Menno Bentveld en slaapplaatsteller Maarten Jansen op een smalle brug bij het Leekstermeer. Vanaf hier kunnen ze de bruine en blauwe kiekendieven goed zien langsvliegen. Elke twee weken worden de vogels geteld om hun populaties te monitoren.  

In Nederland komen er drie soorten kiekendieven voor: de grauwe, de bruine, en de blauwe kiekendief. Hiervan is de blauwe kiekendief het meest zeldzaam, met jaarlijks slechts vijf tot tien broedparen! Omdat dit bijzondere roofdier hier overwintert, is hij in de maanden januari en februari het beste te zien. Na de winter trekken de vogels weer terug naar hun broedgebieden in Oost-Europa, Rusland en Finland. 

In het drassige moeras van de Lettelbertepetten komen de kiekendieven samen om te slapen. “Dat is waarschijnlijk voor de veiligheid” vertelt Maarten. Het terrein is extreem nat en vrijwel ontoegankelijk, wat bescherming biedt tegen predatoren en menselijke verstoring. Ook zou de slaapplaats een sociale functie kunnen hebben. Omdat de kiekendieven in tweetallen komen binnen vliegen, wordt er gedacht dat ze de plek gebruiken om informatie uit te wisselen.   

De kiekendieven slapen niet in het riet, zoals het soms lijkt wanneer ze invallen, maar op pollen van pitrus. Daar stampen ze de vegetatie plat en maken ze een eenvoudige slaapplaats. Het gebied functioneert niet alleen als slaapplaats, maar ook als foerageergebied, en voor de bruine kiekendief zelfs als broedplaats. De combinatie van opgekomen riet, nattigheid, en grote pitrus pollen maakt het moeras van de Lettelbertepetten tot een echte kernplek voor de kiekendief.  

De tellingen van de kiekendief worden al tien jaar lang uitgevoerd. Door de jaren heen worden er sterkte fluctuaties in de populatie waargenomen, grotendeels afhankelijk van het voedselaanbod. Volgens Maarten is “de blauwe kiekendief als broedvogel in Nederlands praktisch aan het uit sterven”. Door een gebrek aan voedsel overleven veel jonge vogels de winter niet.  

Gelukkig zijn de Onlanden, een relatief nieuw natuurgebied waar het Leekstermeer onder valt, een uitstekende plek voor kiekendieven. Staatsbosbeheer geeft hier alle ruimte aan soorten die van uitgestrekt riet en rust houden. En dat zien ze terug aan de grote hoeveelheid soorten vogels die hier voorkomt, zoals de kiekendieven.    

Kijk zondag 26 april 2026 om 19.25 naar de aflevering over de Lettelberterpetten op NPO 2!