Borgbloemkes: de stinzenplanten van Groningense landgoederen

Juist in het voorjaar, wanneer de meeste bloemen nog niet in bloei staan, laten de verwilderde stinzenplanten hun kleurenpracht al zien. Heilien Tonckens is dé stinzenexpert van het Noorden. Samen met natuurfilmer Marit Daams neemt ze een kijkje bij het Iwema Steenhuis, vlakbij de Lettelberterpetten. Want daar is volgens Heilien sprake van een stinzenwalhalla.  

“Stinzenplanten zijn van elders hiernaartoe gehaald” vertelt Heilien. In de 16e en 17e eeuw brachten edelen, boeren en monniken bloembollen van deze planten naar Nederland om in hun tuinen en op hun erven te planten. Ze kozen de bloemen niet alleen vanwege hun schoonheid, maar ook uit praktische overwegingen. Bollen waren in die tijd namelijk veel makkelijker te vervoeren dan hele planten.  

Zodoende kwamen de stinzenplanten ook terecht in Groningen, waar ze borgbloemkes worden genoemd. Deze naam is afgeleid van het woord ‘borg’, wat stenen huis betekent. Het afgraven en ontginnen van veen rond het Leekstermeer, onder andere in de Lettelberterpetten, leverde bepaalde families veel geld op. Een deel van dat geld investeerden ze in het verfraaien van hun mooie 'borgen’ met - je raad het al - borgbloemkes! Door de jaren heen zijn de planten verwilderd geraakt.   

Het sneeuwklokje komt als eerste van alle stinzenplanten uit de bodem omhoog. De soort komt oorspronkelijk uit Zuid-, Centraal-, en Oost-Europa, maar het veld voor het Iwema Steenhuis staat er ook helemaal vol mee! Hoewel de plant in Nederland verwilderd is geraakt, legt Heilien uit dat er goed opgelet moet worden bij het beheer. Nadat het sneeuwklokje is uitgebloeid, moet de plant nog een tijd door kunnen groeien om zaden te vormen en bollen te vermeerderen. Wordt er te vroeg in het jaar gemaaid, dan is dat nadelig voor de plant.  

Omdat de stinzenplanten ontkiemen door licht in plaats van warmte, zijn ze al vroeg in het voorjaar te vinden. Ideaal voor insecten die na een lange, koude winter snakken naar nectar! Door de steeds zachtere winters worden bestuivers eerder actief. Als er op dit moment nog niets te eten is, kunnen ze verhongeren. Daarmee vormen stinzenplanten, ondanks hun buitenlandse oorsprong, een essentiële voedselbron voor Nederlandse insecten.  

Hoewel de bestuivers van de planten eten, planten stinzenbloemen zich met name ongeslachtelijk voort door hun bollen te vermeerderen.  

Kijk zondag 26 april 2026 om 19.25 naar de aflevering over de Lettelberterpetten op NPO 2!