Lettelberterpetten: uniek laagveenmoeras gevormd door de mens

Van de grote zilverreigers die in de bomen overnachten tot de zeldzame waterspitsmuizen die er rondzwemmen, het laagveenmoeras van de Lettelberterpetten vormt een uniek landschap voor talloze vogels en bijzondere water gerelateerde soorten. Tegelijkertijd is het gebied in de loop van de tijd sterk door de mens beïnvloed. Menno Bentveld loopt samen met beheerder Belt Speelman door het moeras heen om te zien hoe deze ingrepen het gebied hebben gevormd. 

Aan het begin van de 20ste eeuw zijn ze in het laagveenmoeras begonnen met turfwinnen. Door het uitgraven van het veen ontstonden er petgaten, met daartussen smalle legakkers waar het veen te drogen werd gelegd. Die patronen zijn nog altijd terug te zien: “Eigenlijk kijken we nou naar een oud industrieel landschap”, merkt Menno op.  

Na de Tweede Wereld Oorlog kwam er een einde aan de turfwinning en maakten de legakkers plaats voor de melkveehouderij. Hiervoor is het gebied een tijd land droog gelegd, waardoor er veel kunst– en drijfmest op is komen te liggen. “Dat heeft in de bodem veel teweeggebracht” vertelt Bert, “de bodem is nog relatief voedselrijk, en dat willen we eigenlijk niet.” 

Sinds de jaren zeventig is het gebied in beheer en wordt het regelmatig vernat, in een poging het oorspronkelijk landschap te herstellen. Er zijn nieuwe petgaten gegraven om het proces van verlanding in stand te houden, en om bepaalde soorten weer een kans te geven.  

“Wij hebben er bewust voor gekozen om dat landschap in ere te houden” legt Bert uit, “dat levert de meeste biodiversiteit op”. In deze petgaten groeien krabbescheer en zegge, planten waarin de bedreigde zeggenkorfslak en groene glazenmaker leven. Ook zorgt het natter worden van het gebied voor een toename van waterspitsmuizen, en slaapt hier een kolonie grote zilverreigers.  

Hoewel het herstel van het gebied de goede kant op gaat, blijft het een proces van twee stappen vooruit, een stap achteruit. Het gebied wordt af en toe overspoeld met water uit het Leekstermeer, waar rioolwater en meststoffen vanuit de landbouw inzit. Dat doet de verarming van het gebied weer tijdelijk teniet.  

Bert wacht geduldig op de komst van de paarse pinksterbloemen. Het verschijnen van deze soort ziet hij als een teken dat de inspanningen die Gronings Landschap nu bijna zeventig jaar geduldig levert om het gebied te verarmen, vruchten afwerpt.  

Kijk zondag 26 april 2026 om 19.25 naar de aflevering over de Lettelberterpetten op NPO 2!