Dierenmummies van eigen bodem

Wie aan mummies denkt, dwaalt af naar het oude Egypte. Maar voor mummiekatten, -otters en zelfs -mensen kan je ook gewoon in Nederland blijven. Voor de tentoonstelling Mummie Mysteries van Natuurmuseum Fryslân hebben curator Dennis Voeten en Daniel Soliman, conservator bij het Rijksmuseum van Oudheden, de handen ineengeslagen voor een zowel binnen- als buitenlandse mummie-ervaring.

“Mummificatie is de uitzonderlijke bewaring van biologisch materiaal meestal door verdroging” vertelt Voeten. “Dit kan bewust, denk aan de mummies van de oude Egyptenaren, of per ongeluk gebeuren.” Spontane mummies zijn bijvoorbeeld dieren die vlak voor hun sterven een afgezonderde plek hebben opgezocht zoals een kruipruimte of in een muur. In zo’n droge en warme omgeving transformeert het dier in een ware mummie, die tevoorschijn komt tijdens jouw verbouwing.

In de juiste omstandigheden stopt de vertering van het lichaam en kan een mummie honderden jaren geconserveerd blijven. Het lichaam bevat een enorme variatie aan bacteriën en schimmels. “Als jij sterft blijft dit microleven over en begint vervolgens jouw eigen lichaam te verteren”, vertelt Voeten. “Alle levensvormen hebben alleen water nodig. Als dat er niet is, stopt de vertering en blijf jij verdroogd achter.”

In het oude Egypte zat mummificeren diepgeworteld in de cultuur. Buiten de welbekende mummiemensen werden er ook massaal dieren gemummificeerd. “Dit gebeurde voornamelijk om het dier veilig naar het hiernamaals te krijgen”, legt Soliman uit. “Dieren werden onder andere gemummificeerd om als boodschapper voor de goden te fungeren. Als mensen bijvoorbeeld een kinderwens hadden, offerden ze een krokodil naar voorbeeld van de god van de vruchtbaarheid Sobek, die een krokodillenkop heeft.”  

“In Nederland is er nooit een cultuur geweest om mensen of dieren te mummificeren”, zegt Voeten. Toch vinden we mummies in ons land. In de tentoonstelling Mummie Mysteries liggen Nederlandse mummietopstukken zoals de verdroogde steenmarter uit Kampen, de vijf katten uit Sexbierum en de haan van Wiuwert.

“Het is nog steeds een raadsel hoe de menselijke lichamen en dieren in Wiuwert zijn gemummificeerd”, vertelt Voeten. In 1765 ontdekte timmermannen elf gemummificeerde lichamen en drie vogels in de grafkelder van de lokale kerk. “260 jaar later begrijpen we nog steeds niet precies hoe ze zo mooi bewaard zijn gebleven”, vertelt Voeten. Om dit uit te zoeken, verplaatste Natuurmuseum Fryslân een dode haan, twee kauwtjes en een houtsnip naar de kelder van de kerk. “We gaan nu kijken of anno 2026 daar de condities ook nog geschikt genoeg zijn om deze dieren te laten mummificeren.”

De tentoonstelling Mummie Mysteries is tot en met 22 november 2026 te bezoeken in het Natuurmuseum Fryslân in Leeuwarden. Klik hier voor meer informatie.