Anticonceptie: welke verantwoordelijkheid hebben mannen?

Bijna alle mannen vinden anticonceptie een gedeelde verantwoordelijkheid, maar in de praktijk is het nog vaak de vrouw die het regelt. Kan dat ook anders?

‘Mannen willen best meedenken over anticonceptie, ze weten alleen niet hoe.’ Dat zegt onderzoeker dr. Wieke Beumer van de Erasmus Universiteit. Bijna alle mannen (94,3 procent) vinden dat anticonceptie een gedeelde verantwoordelijkheid is van zowel de man als de vrouw, blijkt uit een recent onderzoek van Rutgers. Toch vinden veel mannen het lastig om daar in de praktijk invulling aan te geven, zegt Beumer.

Beumer sprak voor haar onderzoek naar ongewenste zwangerschappen ruim 75 mannen, vrouwen en stellen. Vaak bleek dat mannen ervan uitgaan dat hun partner het wel regelt, waardoor er weinig over gesproken wordt. ‘Ook vrouwen hebben het idee dat het uiteindelijk toch op hun schouders terechtkomt.' Dat komt, volgens Beumer, doordat de vrouw degene is die zwanger wordt, en daardoor vaak ook de schuld krijgt bij een ongewenste zwangerschap, terwijl beide partners daar een aandeel in hebben.

Minder dan de helft van de mannen en vrouwen praat met hun partner over het voorkomen van een zwangerschap, blijkt uit het onderzoek ‘Seks onder je 25e’ dat wordt uitgevoerd door Rutgers en Soa Aids Nederland. Volgens Beumer speelt gebrek aan kennis een rol in de moeizame communicatie. Tijdens onderzoek op festival Lowlands trof ze mannen die dachten dat een spiraaltje in de bil moet. ‘Vrouwen vertellen hun ervaringen met anticonceptie aan elkaar. Daardoor weten zij veel meer over middelen die ze zelf niet eens gebruiken’, aldus Beumer.

De wil om mee te beslissen is er wel. Driekwart van de mannen wil wel verantwoordelijkheid pakken, maar toch is in vaste relaties het anticonceptiegebruik slechts in 45 procent van de gevallen eerlijk verdeeld, zo blijkt uit een ander onderzoek van Rutgers. Mannen vinden het, volgens Beumer, lastig om mee te beslissen over iets dat het lichaam van een vrouw raakt.

‘Aan de ene kant vinden we dat mannen meer verantwoordelijkheid moeten nemen, maar aan de andere kant kunnen ze met de huidige middelen maar beperkte verantwoordelijkheid pakken.’ Bij een zwangerschap ligt de beslissing volgens haar dan ook uiteindelijk bij degene die zwanger is.

Bij die beperkte middelen zit dus meteen het probleem. De meeste methoden – de pil, het spiraaltje, de prikpil, de pleister, de ring en het pessarium – zijn gericht op vrouwen. Voor mannen blijven het condoom en sterilisatie over. ‘Dat maakt dat voor mij de verantwoordelijkheid nooit echt gelijk kan worden, want mannen hebben simpelweg minder opties’, zegt Beumer.

Juist daarom noemt ze het condoom het meest voor de hand liggende antwoord op de vraag hoe een man verantwoordelijkheid kan nemen. ‘Voor mannen is het een heel toegankelijke optie.’

Toch neemt condoomgebruik af. Arts en seksuoloog dr. Rik van Lunsen ziet de reden daarvoor niet in comfort, maar in onzekerheid: ‘Mannen zijn bang dat ze afgaan, want dat gefriemel met een condoom leidt tot erectieverlies. Maar dat zul je mannen niet snel openlijk horen zeggen.’ Hij pleit ervoor het minder beladen te maken: ‘Maak er een spelletje van en ga samen lol hebben.’ Beumer herkent het stigma rondom het condoom. ‘Als je nog geen seks hebt gehad, weet je al: condooms zijn kut. Dat is echt zo’n maatschappelijke norm.’

Naast het condoom bestaat er een methode die mannen op een heel andere manier betrekt: de sympto-thermale methode, zoals die van Sensiplan. Hierbij houden beide partners dagelijks twee lichaamssignalen van de vrouw bij: de lichaamstemperatuur en de staat van het cervixslijm, de afscheiding uit de baarmoederhals. Rond de eisprong verandert dat slijm van dikte en kleur: het wordt dunner, rekbaarder en doorzichtiger. Door temperatuur en slijm samen te noteren op een cycluskaart, is te herleiden wanneer de vruchtbare dagen zijn. ‘Met deze methode praat je veel meer over vruchtbaarheid en seksualiteit binnen je relatie’, zegt Judith Klamer, consulent bij Sensiplan. Ze merkt tijdens de cursussen dat mannen het best spannend vinden: ‘Ze zien het als een vrouwending. Maar als ze één les hebben meegemaakt, blijven ze vaak de hele cursus volgen.’

Voor Anna en Alex, een stel dat de methode gebruikt, gaat het niet alleen om de meting zelf. ‘Met condooms voelde het vaak alsof het alleen mijn verantwoordelijkheid was. Nu voelt het alsof we het samen doen’, vertelt Alex. Ook al is het Anna die de metingen doet. ‘Je vraagt ‘s ochtends of de meting al gedaan is en kijkt samen naar de tabellen’, vult hij aan.

Bij correct en consistent gebruik van deze methode, raakt volgens de WHO ongeveer twee op de honderd vrouwen per jaar zwanger. Bij de pil is dat zeven op de honderd. Wel is het volgen van een cursus belangrijk; zonder die begeleiding ligt de betrouwbaarheid lager. De methode is dan ook niet voor iedereen geschikt. Het vraagt dagelijks tijd en aandacht en wordt afgeraden bij wisselende partners, omdat het geen bescherming biedt tegen soa’s.

Wat het condoom en Sensiplan gemeen hebben, is dat ze een man dwingen om actief mee te denken, in plaats van erop te vertrouwen dat de vrouw het wel regelt. Een pasklare oplossing voor volledig gelijke verantwoordelijkheid bestaat volgens Beumer niet. ‘In ons onderzoek hadden we het ook over het delen van kosten, en volgens mij bestaat daar geen one-size-fits-all-oplossing voor. Dat geldt ook voor het herinneren aan het innemen van de pil. Sommigen vinden dat fijn, anderen juist niet.’ Wat wel helpt, is simpel: ‘Zodra je over zulke dingen begint te praten, ontstaat er meer gedeelde verantwoordelijkheid.’