Yasmina (28) zet zich als sociaal advocaat in voor vluchtelingen: ‘Ik had jouw leven kunnen hebben’

Vanuit haar gevoel voor maatschappelijke verantwoordelijkheid en rechtvaardigheid koos Yasmina (28) voor een carrière als sociaal advocaat in het asiel- en vluchtelingenrecht. Wat drijft haar in dit werk en hoe ziet dat er in de praktijk uit?

Tijdens Yasmina’s rechtenstudie spraken mensenrechten haar meteen aan. ‘Toen zag ik voorbeelden van zaken die direct raakten aan mensenlevens.’ Een stage bij het kantoor waar ze nu werkt, bevestigde haar keuze. ‘Het was de eerste keer dat ik niet alleen een zaak zag, maar ook de persoon erachter.’ En dat gaf haar motivatie voor dit vakgebied. ‘Dit is echt mensenwerk, waarbij iedereen een eigen rugzakje draagt en een eigen aanpak nodig heeft.’

Yasmina werkt bij een klein sociaal advocatenkantoor in Amsterdam, samen met vier andere vrouwelijke advocaten. Als zelfstandig ondernemer behandelt ze zowel betalende als pro deo-zaken en deelt ze haar eigen uren in. ‘Het geeft me veel vrijheid.’

Binnen het asielrecht begeleidt ze mensen met uiteenlopende nationaliteiten en achtergronden tijdens hun asielprocedure. ‘Zij hebben op de reis naar Nederland echt de meest verschrikkelijke dingen meegemaakt, nadat ze in het land van herkomst al heel veel gevaar hebben gelopen.’ Haar doel is om de belangen van haar cliënten zo goed mogelijk te behartigen. ‘Voor de meeste cliënten betekent dat bescherming krijgen in Nederland, dus een verblijfsvergunning. Dat is dan vaak de hoop.’

Yasmina’s werk begint al bij de asielaanvraag. Ze legt cliënten uit hoe de procedure werkt en probeert hun verwachtingen bij te stellen. De procedure duurt namelijk vaak langer dan de wettelijke beslistermijn van zes maanden. ‘Soms wachten mensen twintig maanden of langer op een beslissing.’ Samen met haar cliënt brengt ze in kaart wat iemand heeft meegemaakt en bereidt ze diegene voor op gesprekken met de Immigratie- en Naturalisatiedienst (IND), die de asielaanvragen beoordeelt.

Om cliënten goed te begeleiden, is een vertrouwensband belangrijk. ‘Iemand moet echt het gevoel hebben dat jij geïnteresseerd bent in zijn of haar verhaal’, legt Yasmina uit. ‘Dat is ook voor de behandeling van de zaak heel belangrijk, want je moet echt goed weten wie je voor je hebt.’ Juist dat persoonlijke contact vindt Yasmina een van de leukste dingen aan haar werk. ‘Ik leer er ook heel veel van. Ik hoor allerlei talen, tradities en gebruiken die ik nog nooit eerder heb gehoord.’ Ook is het werk op juridisch vlak interessant en uitdagend. 'Het asiel- en vluchtelingenrecht is een ingewikkeld en voortdurend veranderend rechtsgebied.'

Yasmina richt zich onder meer op vluchtelingen met een beperking. Juist bij deze groep merkt ze hoe belangrijk haar werk is. ‘Dit zijn de meest kwetsbare onder de kwetsbaren.’

Zo staat ze een minderjarige jongen met een vermoedelijke verstandelijke beperking bij. ‘Hij is alleen naar Nederland gevlucht, terwijl zijn ouders in schrijnende omstandigheden achterbleven.’ Bij aankomst had hij geen identiteitsdocumenten bij zich en door zijn beperking heeft hij zijn leeftijd verkeerd opgegeven, waardoor de gezinshereniging met zijn ouders in gevaar komt.

In samenwerking met VluchtelingenWerk (VWN) wil Yasmina hem psychologisch laten onderzoeken, om zijn beperking aan te tonen en duidelijk te maken dat hij zijn leeftijd destijds niet goed heeft kunnen opgeven. Maar dat is lastig: de jongen is wantrouwend en vindt hulpverlening eng. ‘Hij wil alleen zijn ouders zien en verder komt helemaal niks binnen. Hij heeft verder geen persoonlijke begeleiding, terwijl hij dat duidelijk wel nodig heeft.’

De situatie raakt haar. ‘Als hij hier in Nederland was geboren, de juiste documentatie had, goed onderzoek had gehad en net even andere omstandigheden had gehad, had hij gewoon een heel ander leven gehad.’ Omdat Yasmina zelf die mogelijkheden wel heeft gehad, voelt ze zich verantwoordelijk. ‘Ik heb toch een soort privilege, dat ik nu sta op de plek waar ik sta en dat ik een bepaalde kennis heb’, legt ze uit. ‘En dan voel ik me wel verantwoordelijk om een ander, die al die dingen niet heeft, toch wel te kunnen helpen om uiteindelijk ook zijn of haar recht te kunnen krijgen.’

Als advocaat staat Yasmina regelmatig tegenover de IND. Ze ziet dat aanvragen binnen een asielprocedure vaak worden afgewezen, ook wanneer er volgens haar goede juridische argumenten zijn om iemand bescherming te bieden. ‘Als iemand zijn asielaanvraag op deze manier onderbouwt of uit een bepaald gebied komt, dan kan het toch bijna niet dat diegene een afwijzing krijgt? Ja, helaas is dat toch wel zo’, vertelt Yasmina. ‘Ik vind het heel lastig om dingen die heel onmenselijk, onrechtvaardig en niet logisch zijn, uit te leggen aan een cliënt. Iemand zit tegenover me en vraagt dan: "Maar hoe kan dat?" En dan zeg ik: "Ja dat is ook onbegrijpelijk." Juridisch kan ik het uitleggen, maar dat maakt de uitkomst nog niet logisch. Dat vind ik echt een van de lastigste dingen.’

Tegelijkertijd merkt Yasmina dat ze gewend raakt aan de slechtnieuwsgesprekken en inmiddels steeds vaker al rekening houdt met een afwijzing. ‘Dat betekent niet dat het je niets doet, maar je kunt niet altijd alle emotie toelaten, want dan wordt het te veel.’ Daarnaast letten ze op kantoor goed op elkaar. ‘We checken altijd bij elkaar in.’ De ene keer met een goed gesprek, de andere keer met een 'matchabreak' of een frisse duik in het IJ.

‘Ik moet zeggen dat mijn grootste motivatie echt uit mijn cliënten zelf komt. Het moment dat ik een cliënt spreek en toch nog het vertrouwen voel en de hoop zie dat diegene er echt nog voor wil gaan, ondanks dat het geen makkelijk pad gaat worden.’

Soms is het juist de wanhoop van haar cliënten die haar motiveert. ‘Als ik zie dat iemand helemaal gebroken voor me zit, dan denk ik: ik had jouw leven kunnen hebben. Het is een meid van dezelfde leeftijd. Als je dat allemaal een beetje op je laat inwerken, dan kan ook de wanhoop een grote motivatie zijn. Dan denk ik: het kan eigenlijk niet zo zijn dat er niemand anders verantwoordelijk is om jou toegang te geven tot het recht dat jij hebt op bescherming, op een normaal leven.' Wanneer Yasmina daadwerkelijk iets voor een cliënt kan bereiken, geeft haar dat veel voldoening, want de impact die het werk op iemands leven kan hebben, is enorm.  ‘Als ik dan kan helpen, doe ik dat graag, ook als dat betekent dat ik een avond door moet werken.’