Het stroomnet zit vol: wat merk jij daarvan?

Je hoort het steeds vaker: het stroomnet zit vol. Maar wat betekent dat nou echt? En wat heb jij daar als jongere mee te maken? We leggen het uit.

Vergelijk het met een drukke snelweg tijdens de spits. Op een gegeven moment past er geen auto meer bij. Zo werkt het ook met het stroomnet. Alle stroom die jij gebruikt – van je telefoonlader tot je tv – gaat via dat net. En dat net heeft een maximale capaciteit. Op steeds meer plekken in Nederland is die capaciteit bereikt. Dat heet netcongestie. En dat is niet een probleem van de toekomst, dat is het nu al.

'Als het elektriciteitsnet vol zit, betekent dat niet dat het de hele dag overal overbelast is', legt Olof van der Gaag, voorzitter van de Nederlandse Vereniging Duurzame Energie, uit bij Kassa. 'Meestal gaat het om een klein aantal momenten per jaar waarop het net de vraag niet aankan. Op veel plekken is dat zo'n tweehonderd tot driehonderd uur op jaarbasis.' Maar ook al is het maar een paar honderd uur per jaar – die piekmomenten zorgen voor grote problemen.

We gebruiken allemaal meer stroom dan jaren geleden: steeds meer mensen rijden elektrisch, koken op inductie, verwarmen hun huis met een warmtepomp, of gebruiken airco's die op stroom werken. Daarnaast worden er nieuwe woonwijken gebouwd die allemaal ook een aansluiting nodig hebben. Bedrijven schakelen over van gas op elektriciteit. En zonnepanelen – hoe goed ook voor het milieu – zorgen op zonnige middagen juist voor pieken die het net niet aankan.

Het probleem zit dus niet zozeer in hoeveel stroom er totaal wordt gebruikt, maar in het feit dat iedereen het op hetzelfde moment doet. Elke dag tussen 16.00 en 21.00 uur wordt de meeste energie gebruikt.

Dat duurt jaren. Nieuwe kabels aanleggen en stations bouwen zijn langdurige processen, bijvoorbeeld door vergunningen. 'In Utrecht wil netbeheerder TenneT een nieuw hoogspanningsstation bouwen', geeft Van der Gaag als voorbeeld. 'Maar na negen afgewezen locaties is men nu toe aan de tiende locatie.' Wat in 2029 klaar had moeten zijn, wordt nu waarschijnlijk 2035.

Tot nu toe hoefden gewone huishoudens nooit te wachten op een stroomaansluiting. Maar vanaf 1 juli 2026 verandert dat. Wie een nieuwe of zwaardere aansluiting nodig heeft (bijvoorbeeld omdat je een laadpaal wil aanleggen of wil overstappen op een warmtepomp of inductie), komt op een wachtlijst – net als nu al voor bedrijven geldt.

De wachttijden lopen al op. Vorig jaar wachtten mensen gemiddeld al 45 weken op een nieuwe aansluiting. En dat was nog vóór de nieuwe regels. Hoe lang het straks duurt? 'Dat is ontzettend moeilijk te zeggen. Het hangt van de locatie af. Maar dat kan over jaren gaan', aldus Van der Gaag. Vooral in Flevoland, Gelderland, Utrecht en delen van Brabant is het net het zwaarst belast. In Utrecht is er zelfs al een volledige aansluit-stop vanaf 1 juli.

Het grootste probleem zit in de 'spits': tussen 16.00 en 21.00 uur gebruikt iedereen tegelijk stroom. Als jij buiten die tijden je grote apparaten aanzet – denk aan de wasmachine, vaatwasser of droger – help je het stroomnet te ontlasten. En dan denk je misschien: wat maakt die ene vaatwasser nou uit? Nou: als tweehonderd huishoudens hun wasdroger na de piek draaien, levert dat genoeg energie op om 62 gezinnen een hele dag van stroom te voorzien. Simpel gezegd: gebruik je stroom slim, dan hoeft het net minder snel uitgebreid te worden.

Van der Gaag ziet dat steeds meer mensen bewust nadenken over energie – en dat dat ook financieel aantrekkelijk wordt. 'Je ziet dat heel veel mensen elektrisch willen gaan rijden of naar een warmtepomp aan het kijken zijn, vanwege de hoge energieprijzen.'

Maar hij waarschuwt ook: 'De financiële obstakels worden steeds kleiner. Maar vervolgens zien wij dat de praktische obstakels steeds zwaarder gaan wegen. Nu is de vraag vooral: is er plek op het stroomnet? En als het antwoord nee is, dan is dat een rem op de energietransitie. Op dat punt zitten wij nu dus.'