Marwa (18) over vluchtelingen: ‘Mensen noemen me een uitzondering, maar ik ben en blijf een vluchteling’

Op vijfjarige leeftijd vlucht Marwa samen met haar ouders van Afghanistan naar Nederland. Nu is ze als achttienjarige met haar speech genomineerd voor de BNNVARA Impact Award 2026. Ze spreekt zich uit over het stigma dat volgens haar nog altijd kleeft aan het zijn van een vluchteling in Nederland – en over de schaamte die dat met zich meebrengt.

‘Ik denk vooral door hoe vluchtelingen worden behandeld, hoe mensen praten over vluchtelingen. Het is niet positief, terwijl ik me er juist wel positief over zou moeten voelen. Het is niet alsof ik hier vrijwillig naartoe ben gekomen. Als mijn land veilig was geweest, was ik daar gebleven. Maar dat is het niet en dat was het ook niet. Voor mij en voor mijn ouders niet.’

‘Wanneer ik praat over dat ik niet hier ben geboren, vragen mensen natuurlijk: “Oh, waar dan wel?” Ik probeer dat soort vragen altijd te vermijden, terwijl dat niet zou moeten hoeven.’

‘Ik denk dat dat voor een groot deel door de politiek komt.’

Volgens Marwa dragen uitspraken van invloedrijke politici bij aan een negatief beeld van vluchtelingen. Dat beeld sijpelt door in de samenleving. ‘Dat is meeloper-gedrag.’

‘Eigenlijk al sinds ik in Nederland woon. Ik was ongeveer vijf of zes jaar oud toen ik hierheen kwam, toen ik was gevlucht. Ik woonde eerst in Noord-Brabant. Het was niet de meest diverse plek.’

In haar omgeving hoorde ze regelmatig negatieve opmerkingen over vluchtelingen. ‘Ik hoorde altijd de klassiekers, klagen over vluchtelingen en asielzoekers, maar dan altijd mij aankijken en zeggen: “Maar niet jij, jij bent een uitzondering.” Zulke dingen blijven bij je hangen.’

Die ervaringen dragen volgens haar nog altijd bij aan de schaamte die ze voelt. ‘Het is echt al geprint in mijn hoofd vanaf de dag dat ik hier ben gekomen.’

‘Ik heb het idee dat ik me meer moet bewijzen dan anderen.’ Voor school moest Marwa e-mails versturen om mensen te interviewen. Ze had het idee dat ze beter de naam van een Nederlands klasgenootje kon gebruiken, uit angst anders geen reactie te krijgen. ‘Het zijn zulke dingen, wanneer ik me realiseer dat ik anders behandeld word.’

‘Maar ook met de gemeenteraadsverkiezingen hadden mensen gesprekken in mijn bijzijn over dat ze willen dat asielzoekers weggaan. Ik hoor alles, ik krijg het mee. Ook al is het niet direct op mij gericht. Ik voel dat wel zo.’

‘Je vlucht je eigen land uit en dat doet al zoveel pijn. Je hebt elk moment het gevoel dat je dood kan gaan, dat jouw familie dood kan gaan.’ Direct levensgevaar hoeft echter niet altijd de reden te zijn om je land te moeten verlaten, legt Marwa uit.

‘Je vlucht niet omdat je, zoals veel mensen het noemen, een gelukszoeker bent, maar omdat je in je eigen land niet mag studeren en niet dezelfde kansen krijgt. Ik moet me in Afghanistan bedekken van top tot teen. Ik kan daar niks. Ik kan niet naar buiten zonder een man.’

‘Ik besef me hoeveel geluk ik heb dat ik überhaupt de kans heb gekregen om hierheen te komen. Dat wij genoeg geld hadden om te vluchten. Ik voel al zoveel geluk.’

‘Ik vind dat andere mensen die hier zijn geboren echt een gat in de lucht mogen springen van geluk.’

‘Ik voel me heel erg machteloos. Ik begrijp echt wel waar mensen vandaan komen. Als jij steeds in de media ziet dat iemand door een vluchteling of asielzoeker iets ergs heeft meegemaakt, dat je gelijk een negatief beeld krijgt.’

‘Maar, als ik groepjes moet gaan maken, heeft elk groepje een paar slechte ertussen zitten. Maar je kan niet iedereen over één kam scheren. Niet iedereen is hetzelfde. En dat één persoon iets slechts heeft gedaan, betekent niet dat je die schuld bij iedereen moet leggen.’

‘Als iemand die hier in Nederland geboren is iets slechts doet, zie ik niet in de krant staan dat “een Nederlander” het heeft gedaan. Dat staat er nooit. Maar wanneer het een vluchteling, Marokkaan, Turk of Afghaan is, of wat dan ook, dan staat er direct wat de afkomst van die persoon is.’

‘Mensen moeten zich beseffen dat iedereen een mens is. En dat jouw geluk niet moet afhangen van waar jij geboren bent. De wereld is niet van een bepaald aantal mensen. Iedereen zou recht moeten hebben om ergens heen te gaan waar zij een beter leven hebben.’

‘Gebruik je stem meer. Ga niet jezelf verschuilen, zoals ik dat wel heb gedaan. Spreek je uit over alles wat er nu gebeurt. Laat mensen zien dat je niet bang bent voor wat er over je gezegd wordt.’

‘Wees trots op wat je bent en wat je allemaal hebt meegemaakt. En laat je horen, want we worden niet goed genoeg gepresenteerd.’

‘Dat vluchtelingen zich meer gaan interesseren en verdiepen in politiek en dat meer mensen gaan stemmen en hun stem laten horen. Ik denk dat wij een verschil kunnen maken. Niet alleen vluchtelingen, maar ook allochtonen. Door niet te stemmen, stem je eigenlijk al. Ik denk ook dat dat wel echt een rol speelt in hoeverre jij je hier thuis voelt.’

‘Ik hoop het, want ik ben hier wel opgegroeid. Dit is de plek waar mijn toekomst ligt. Ik denk wel dat de enige manier om me hier thuis te voelen is dat ik me niet meer hoef te bewijzen en moet proberen om me zo goed mogelijk te gedragen, zodat mensen niet een oordeel over mij hebben zonder mij te kennen.’

‘Mensen kunnen zeggen dat ik een uitzondering ben of “jij bent anders”. Maar ik ben en blijf een vluchteling.’

Ik ben een vluchteling. Vier woorden en negentien letters waar ik trots op zou moeten zijn. Trots dat ik het heb overleefd. Trots dat ik zo een lange en traumatische reis heb doorstaan. Maar toch, toch voel ik dat niet. Het enige wat ik voel is schaamte. Asielzoekers zorgen voor overlast. De hele woningcrisis is de schuld van statushouders. Asielzoekers ontnemen de Nederlandse identiteit en pakken onze tradities af. Is dit dan het einde van mijn reis? Of moet ik hier opnieuw voor vluchten? Asielinstroom, een golf van immigranten, zorgt ervoor dat dit kleine en dichtbevolkte landje nog benauwder voelt. Golven worden niet meer gezien als een natuurlijk proces. Als iets dat je met acceptatie en respect je kust moet laten benaderen. Nee. Het wordt gezien als een overspoeling. Gevaarlijk en bedreigend. Een kleine golf die zoveel schade aanricht. Die niet alleen de kust, maar alle gebouwen opslokt en met zich meesleurt.

Maar volgens mij... volgens mij zijn we allemaal op dezelfde aarde geboren. En volgens mij mocht niemand kiezen waar hij of zij geboren werd. Het is dan niet rechtvaardig om een groep mensen die naar vrede zoekt te behandelen als onkruid. Begrijpen mensen dan echt niet dat ik gevlucht ben uit een land dat mijn rechten ontneemt? Dat ik als meisje zijnde in Afghanistan niet mag studeren, niet mag werken en niet eens mag spreken in het openbaar? Is het zo erg dat mijn moeder, die werd uitgehuwelijkt op haar vijftiende, niet hetzelfde wilde voor mij?

Deze golf… de asielinstroom, zoals het genoemd wordt, wordt groter gemaakt dan die werkelijk is. Wij maken anderhalf procent uit van de bevolking, maar krijgen honderd procent van alle problemen. In plaats van de schuld te leggen bij het proces, kiezen politici ervoor om mensen bang te maken voor deze zogenaamde ‘tsunami’. Ik ben meer dan een vluchteling. En ik ga me niet in een hokje laten duwen door rechtse politiek die met uitspraken zoals’ vol is vol’ de Nederlandse bevolking polariseert. Ik ben er klaar mee. Ik ben een vluchteling. Vier woorden en negentien letters waar ik trots op ben.