Het Islamabad memorandum en een andere kijk op de oorlog tegen Iran

Terwijl op 4 juli de ongekroonde keizer van Amerika in Washington zijn grootse kermisfeest vierde ter ere van het 250 jaar bestaan van de Verenigde Staten, werd in Iran een van de belangrijkste religieuze en politieke leiders in de islam begraven, in een land met een traditie en cultuur van meer dan duizend jaar. Het kermisfeest in de Verenigde Staten tekent de verloedering van een land dat zich 250 jaar geleden ontworstelde van de Britse kolonisatie. De begrafenis in Tehran, en de miljoenen Iraniërs op de been hiervoor, tekent het verzet van een land tegen Westerse kolonisatie en imperialisme, op zijn minst sinds de omverwerping van de sociaaldemocratische regering van Mohammad Mosaddegh door de geheime diensten van het Verenigd Koninkrijk en de VS in 1953. En zeker sinds de 8-jarige oorlog met het door het Westen gesteunde Iraq in 80'er jaren, waarin bijna 750.000 mensen het leven hebben gelaten.

De verloren oorlog met Iran
Wat je ook kan denken van de regering van Iran, een repressief regime net zo erg als vele regimes in andere landen van de regio, het lijkt erop dat Iran de illegale"voor Israël" oorlog, begonnen door de VS en Israël, in zijn voordeel aan het beslechten is. Een oorlog die de laatste fase zou moeten zijn in het Clean Break Plan (1996) van Netanyahu en de neoconservatieve beweging in de VS: het veroorzaken van chaos en destructie in landen die het verzet van de Palestijnen zouden kunnen ondersteunen: Libanon, Iraq, Libië, Syrië, en nu dus Iran. Met de kanttekening dat zolang Israël en de VS hun hegemonie in de regio willen behouden, met behulp van repressieve regimes, het verzet ertegen zal toenemen. En, temidden van het Israëlische en Amerikaanse geweld en het verzet ertegen, zal er maar weinig ruimte overblijven voor democratiseringsprocessen en respect voor mensenrechten

Volgens veel ervaren analisten en waarnemers heeft Iran deze oorlog gewonnen van de twee Vijandelijke Staten. Trump beseft dat hij zich klem heeft gezet tussen het risico van een economische recessie, wereldwijd en in de VS, en de zware corrumperende druk van Israël en Trumps zionistische miljardairs die hem keihard verwijten Israël te hebben verraden. Trump kon niet anders dan erkennen dat hij deze oorlog niet kan winnen, militair was er geen winst te behalen, de wereldeconomie dreigde ten onder te gaan, de benzine en andere prijzen gingen in de VS de lucht in, en zijn uitzicht op winst in de “midterm” verkiezingen in het najaar werd slechter. Iran, tweemaal aangevallen (in juni 2025 en februari 2026), in beide gevallen tijdens nog gaande diplomatieke onderhandelingen, baseert zijn opstelling op zijn soevereiniteit, internationaal recht en zijn recht tot zelfverdediging. Het verdedigt zich tegen een illegale aanval. Ondanks zware verliezen aan militaire en civiele infrastructuur heeft Iran nog 70% van zijn ballistische raketten achter de hand en staat zijn maatschappelijke, militaire en institutionele structuur nog overeind. Daarbij zijn het grootste deel van de VS-Israël radarsystemen en de leger, luchtmacht en marinebases langs de Perzische golf (vooral voor de bescherming van Israël) in belangrijke mate beschadigd zowel als belangrijke militaire infrastructuur in Israël. Wat er in Israël beschadigd is mag niemand weten, waarschijnlijk veel meer dan in de Israëlische en Westerse media wordt bericht, zoals onder andere in Haifa. Intussen houden Israël en de VS vol dat zij Iran vrijwel verslagen hebben.

Wat heeft deze oorlog gekost? En wat had het op moeten leveren?
Meer dan 7.000 mensen gedood en 4 miljoen mensen ontheemd in Libanon en Iran, in 4 maanden; en liggen de kosten van deze oorlog tussen de 40 tot 100 miljard US$. Op te tellen bij 73.000 gedode mensen en 2 miljoen ontheemden in Gaza en het hooligan geweld op de West Bank. Dit naast het enorme, bewust aangerichte leed onder burgerbevolkingen, een grote economische ontwrichting in de Golflanden, in Libanon en Iran. En economische problemen in veel landen van Azië, Afrika, Europa en de VS zelf. 

Wat moest die oorlog opleveren? Regimeverandering, Israëlische en Amerikaanse hegemonie in de regio, economische ontwrichting en versnippering van Iran in kleinere delen, zero nucleaire verrijking, ontmanteling van Irans arsenaal aan ballistische raketten en tenietdoen van Irans steun aan het verzet tegen Israëlische en Amerikaanse dominantie in andere landen. Van al die doelen is vrijwel niets terecht gekomen. Wat dan wel? Als je afgaat op het MoU dat in juni werd ondertekend na moeizaam onderhandelen, lijkt het erop dat Iran beter uit de oorlog aan het komen is dan de bedoeling was. 

Het Islamabad Memorandum van 17 juni 2026
Op 17 juni 2026 werd plechtig het Islamabad Memorandum ondertekend door de presidenten van de VS en van Iran. Volgens artikel 5 van het Islamabad MoU wordt de blokkade van de straat van Hormuz door de VS  opgeheven en laat Iran vrije doorgang onder zijn voorwaarden weer toe. Overigens, voor de oorlog werd onbeperkte doorvaart door Iran gerespecteerd. Hetzelfde artikel stelt dat het alleen aan Iran is om de maatregelen te treffen voor een veilige doorvaart; in de eerste 60 dagen gratis, daarna waarschijnlijk met heffing van een dienstverlening vergoeding, in samenwerking met Oman. Iran en Oman zijn hierover al in gesprek. Dit betreft een vergoeding voor veiligheid, infrastructuur en milieubescherming maatregelen, zoals ook het geval is in andere situaties, zoals in Turkije, dat onlangs zo’n dienstverlening vergoeding heeft verhoogd voor internationale doorvaart door de Dardanellen en de Bosporus.

Volgens Internationaal zeerecht valt de Straat van Hormuz geheel in de elkaar overlappende territoriale wateren van Iran en Oman. De straat is daarmee geen internationaal vaarwater, zoals beweerd wordt door de VS en in de mainstream media, maar bevindt zich geheel in territoriaal water, waar het recht heerst van onschuldige doorvaart (Art. 17 van het VN Verdrag inzake het recht van de Zee). Onschuldige doorvaart wordt gerespecteerd met inachtneming van een aantal (12) bepalingen zoals gesteld in Art. 19 van dit VN Verdrag. Dezelfde bepalingen gelden ook voor zeestraten voor internationale scheepvaart (Deel III, Art. 34 - 55 van het VN Verdrag), in zoverre die zich bevinden in de territoriale wateren van een aangrenzend kustland.

Het mag duidelijk zijn dat de meerderheid van deze 12 bepalingen in hoge mate wordt geschonden door het vijandelijk gedrag van de VS en Israël. Kortom, de illegale aanval van Israël en de VS heeft ertoe geleid dat zulke doorvaart nu beperkt zou kunnen worden, als schepen zich niet houden aan het internationaal zeerecht. Dat laatste zeerecht stelt expliciet dat schepen met een vijandige bedoeling geweerd mogen worden uit territoriale wateren in nauwe zeestraten. Er kan geen twijfel over bestaan, na de illegale aanvallen op Iran door Israël en de VS, dat de kans op dergelijke vijandige bedoelingen groot is, en dat Iran er verstandig aan zou doen - in de huidige situatie van oorlog - dit te controleren. Daar heeft het simpelweg het recht toe; en daar is de VS mee akkoord gegaan, zoals bevestigd in bovengenoemd artikel 5 van het MoU.

In hetzelfde Islamabad Memorandum van 17 juni (artikel 8) herhaalt Iran opnieuw dat het geen kernwapens ambities heeft. Dit was al voor de oorlog het geval, vanwege Irans eigen morele en geostrategische overwegingen, en ondanks de meer dan 70 jaar agressieve bedreigingen van Israël en de VS. Dit standpunt weerspreekt de met miljoenen dollars gefinancierde Israëlische propaganda dat Iran, elk moment, en dat al sinds 25 jaar, over een atoomwapen kan beschikken.

Tegelijkertijd pleit Iran zowel voor een kernwapenvrije regio als voor zijn soevereine recht civiele nucleaire energie te kunnen ontwikkelen, zoals elk ander land. Zoals vastgelegd in dit MoU, zullen - indien de VS aan zijn initiële overeengekomen verplichtingen hebben voldaan tijdens de eerste 30 dagen - in de eindonderhandelingen, afspraken gemaakt worden over de civiele verrijking van Irans’ nucleair materiaal en over een mogelijke “verdunning” van dat materiaal. Dit zal niet veel meer opleveren dan wat al vrijwel was overeengekomen in onderhandelingen op 27 februari, de dag voor de aanval van Israël en de Verenigde Staten op Iran.

Israël, de VS en andere Westerse landen hameren opnieuw op het belang dat Iran zich geen kernwapen mag verschaffen. Er wordt hier een eis gesteld aan een land, dat al jaren aan die eis voldoet, zoals vastgelegd in het Joint Comprehensive Plan of Action (JCPOA) van juli 2015, en bevestigd door de International Atomic Energy Agency (IAEA) en de spionagediensten van de VS. De ongefundeerde beschuldigingen en de illegale agressie van Israël en de VS op Iran dragen echter het risico met zich mee van een zichzelf vervullende voorspelling. Wat als een steeds verder in de verdediging gedrongen land besluit dat een kernwapen het enige wapen is om zich te beschermen, zelfs al zou dat vooral bedoeld zijn als afschrikking. Iran heeft er echter duidelijk voor gekozen om die afschrikking te vertalen in technologische ontwikkeling van zijn drones en ballistische en andere raketten.

Volgens artikel 1 van dit MoU worden alle vijandelijkheden in de regio gestaakt, ook in Libanon en Palestina. Aan deze voorwaarde kan wat Iran betreft niet getornd worden. Volgens het Islamabad Memorandum is het aan de VS er zorg voor te dragen dat Libanons territoriale integriteit en soevereiniteit wordt gerespecteerd en dus dat Israël zich terugtrekt uit het land en stopt met zijn agressie. Als aan deze voorwaarde niet wordt voldaan is dit MoU, wat Iran betreft van de baan. Of de VS dat inderdaad zullen doen is een grote vraag, zeker daar Israël direct heeft laten weten dat het zich niet zal houden aan dit akkoord.

Het tripartite akkoord van de VS met Israël en Libanon van 26 juni 2026
Parallel met de onderhandelingen tussen Iran en de VS, leidden de VS onderhandelingen tussen Israël en de regering van Libanon over het terugtrekken van het IDF, het Israëlische leger, en de ontwapening van Hezbollah, het Libanese verzet, sinds 1982, tegen Israëlische agressie en bezetting van Libanon. Het Israëlische geweld in Libanon is het afgelopen anderhalf jaar gewoon doorgegaan, ondanks het staakt-het-vuren overeengekomen in oktober 2024, en zelfs na 17 juni. Terwijl Hezbollah zich er - op enkele uitzonderingen na – aan heeft gehouden, zijn al deze staakt-het-vuren’s vrijwel elke dag door Israël geschonden. Zoals zo vaak, wat Israël betreft, geldt zo’n staakt-het-vuren alleen voor de tegenpartij, en zijn overeenkomsten zo opgesteld dat Israël er altijd onderuit kan.

Op 26 juni, werd een tripartite akkoord getekend tussen Israël, de VS en Libanon. Een akkoord dat als onwettig, onconstitutioneel, wordt beschouwd door een belangrijke politieke meerderheid in Libanon en niet alleen door Hezbollah. Dit akkoord is getekend door een Libanese regering die het nodige politieke en maatschappelijke draagvlak ontbeert en beschuldigd wordt van het risico te nemen een nieuwe burgeroorlog aan te wakkeren.

Deze overeenkomst draagt het Libanese leger op om Hezbollah te ontwapenen, terwijl Israël zich slechts geleidelijk uit een paar veroverde plekken hoeft terug te trekken zonder enig overeengekomen tijdpad. Het is voor het zwakke Libanese leger een onmogelijke taak, en het betekent vragen om moeilijkheden in Libanon. Dit terwijl het Islamabad Memorandum veel verder gaat en eist dat Israël zich volledig terugtrekt uit Libanon. Hezbollah is niet betrokken in deze tripartite onderhandelingen en voelt zich er dan ook niet aan gebonden. Tegelijkertijd geeft Israël opnieuw aan dat het er niet over peinst zich terug te trekken uit Libanon, noch uit Syrië en de Gaza Strip. Integendeel, Israël beschouwt Zuid-Libanon als onderdeel van het hun door God gegeven land en acht verovering ervan nodig voor zijn veiligheid.

Kortom
We zijn weer terug bij af. De twee akkoorden zijn in essentie tegenstrijdig met elkaar maar ondertekend door dezelfde VS. Het heeft er alle schijn van dat het tripartite akkoord voor Libanon Trump voorlopig de vluchtweg biedt om uit de valkuil te kunnen klimmen die Israël voor hem in Iran gegraven heeft: zijn dilemma tussen de woede van Israël en het geld van de zionistische beweging in de VS enerzijds en het voorkomen van een mondiale economische recessie en verlies in de mid-term verkiezingen anderzijds. Het illustreert opnieuw de grote onbetrouwbaarheid van de VS en Israël, wat betreft het nakomen van overeengekomen verplichtingen.

Intussen heeft Trump het Islamabad Memorandum aan de kant geschoven en heeft hij de bombardementen op Iran hervat, met Iraanse represailles als antwoord. Door het niet nakomen door de VS van artikelen 1, 4, 5, 10 en 11, als voorwaarden voor verdere onderhandelingen met name over de nucleair file, voelt Iran zich voorlopig niet geroepen tot verder gesprek. De oorlog en de daardoor veroorzaakte destructie gaat verder. De mid-term verkiezingen in de VS komen steeds dichterbij, en Iran zal het er niet bij laten. Dit terwijl de Westerse mainstream media gevangen blijven in hun Westerse blik op het gebeuren in deze regio en Palestina van de kaart wordt geveegd.