Irans kernenergie en Europa's keuzes

Wat ook de mening van Israël en de VS is, deze aanval is illegaal, onverantwoordelijk en onnodig.

Sinds zaterdag 28 februari is de lang verwachtte oorlog in West-Azië losgebarsten, ingezet door een onverantwoorde Israëlisch-Amerikaanse aanval op Iran. De overval werd nodig geacht vanwege de onmiddellijke dreiging van een aanval van Iran op Israël, de mogelijkheid dat Iran op zeer korte termijn over kernwapens beschikt en de noodzaak van uitschakeling van zijn arsenaal aan verreikende raketten. Israël zou existentieel worden bedreigd, en dit gevaar moet nu uit de wereld geholpen worden. Israëls agenda kan als volgt worden samengevat: Nucleaire verrijking moet beperkt worden tot 0 %, het moet de duizenden ballistische raketten van de hand doen, en het moet stoppen met het ondersteunen van verzetsbewegingen in de regio.

Wat ook de mening mag zijn over de aard van het Iraanse regime, door velen beschouwd als zeer repressief, de Iraanse autoriteiten hebben tot in den treure laten weten dat zij geen kernwapens ambiëren en niet tot een aanval zullen overgaan, tenzij uit zelfverdediging. Terwijl er volgens Amerikaanse inlichtingendiensten geen indicaties zijn dat Iran een oorlog zal beginnen, bevestigen zij ook, evenals de VN-nucleaire waakhond (International Atomic Energy Agency-IAEA), dat er geen indicatie is dat Iran op korte termijn over een atoomwapen kan beschikken. Bovendien was volgens de Omaanse bemiddelaars in de laatste ronde van onderhandelingen over Iraans kernenergie, vrijdag 27 februari, de dag voor de aanval, een doorbraak bereikt met belangrijke Iraanse concessies over zijn uraniumverrijkingsprogramma (geen opslag van hoogverrijkt uranium en “verdunning” van bestaande voorraden verrijkt uranium tot een veel lagere graad).

De aanval op Iran was al maanden eerder gepland door de VS en Israël en de datum stond al weken vast. De kernenergie-onderhandelingen blijken daarmee opnieuw een rookgordijn net zoals in juni 2025. Een directe aanval op een soeverein land, zonder imminente dreiging door dat land is niet geoorloofd volgens het VN-Charter en moet in ieder geval eerst worden goedgekeurd door de VN-Veiligheidsraad. Ook dient een aanval van de VS op een ander land eerst te worden goedgekeurd door het Huis van Afgevaardigden. Aan al deze voorwaarden om een oorlog te beginnen is niet voldaan. Daarmee brengen Israël en de VS in bijzonder ernstige mate de internationale rechtsorde in diskrediet en scheppen ze een onaanvaardbaar precedent voor andere machtige landen.

Kernenergie ontwikkeling in Iran
Het was tijdens het regime van de Sjah (1953-1979) dat met steun van de VS de eerste stappen zijn gezet naar de ontwikkeling van kernenergie voor civiele doeleinden. In 1953 werd de democratisch gekozen regering-Mossadegh afgezet met behulp van undercoveroperaties van het Britse M16 en de CIA (Operation Ajax); een cocktail van straatgeweld, propaganda en politieke inmenging – komt bekend voor).

Het zeer repressieve regime van de Sjah werd hiermee door de CIA in het zadel geholpen. Na de revolutie in 1979 werd door de nieuwe theocratische regering op morele gronden verdere kernenergieontwikkeling stopgezet. Dit besluit werd later aangepast maar bleef beperkt tot de ontwikkeling van laag verrijkte kernenergie voor medische en andere civiele doeleinden. Gebruik van kernenergie als wapen werd per “fatwa” verboden. Begin jaren 2000 werden valse berichten de wereld ingebracht dat Iran bezig was met het ontwikkelen van kernenergie voor kernwapens. Israëls propaganda heeft sindsdien gesteld dat Iran op korte termijn over een kernwapen kan beschikken, wat Iran tot de dag van vandaag ten stelligste blijft ontkennen. Het blijft erbij dat het geen kernwapens ontwikkelt, niet in het verleden, niet nu en ook niet in de toekomst.

In 2015 werd het Joint Comprehensive Plan of Action (JCPOA) verdrag gesloten dat bepaalt dat Iran zich zal onthouden van verrijken van uranium (> 90%) voor kernwapens, dat het, net als elk ander land dat het NPT (Nuclear Non-Proliferation Treaty) heeft ondertekend, gerechtigd is uranium te verrijken tot 50%, en dat de opgelegde economische sancties op Iran zullen worden ingetrokken. In 2018 verbrak Trump het JCPOA-verdrag, en legde in hoog tempo nieuwe zware economische en financiële sancties op Iran. Iran bleef zich houden aan de afspraken gemaakt in het JPAIC-verdrag in de hoop dat de Europese landen zich wel zouden houden aan dit verdrag. Toen dit na twee jaar niet gebeurde, en het verdrag door de VS en de EU geschonden was, is Iran verdergegaan met het verrijken van uranium tot rond de 50%. Nog recent verwoordde Iraans viceminister van Buitenlandse Zaken, Kazem Gharibabadi op het Geneva Disarmament Forum dat Iran geen kernwapens ambieert. Niet alleen vanwege praktische redenen, om niet de roep om kernwapens in andere landen in de regio te versterken, maar ook vanwege morele overwegingen, en in de wetenschap dat een kernoorlog niet alleen Israël zal raken, maar ook Iran en grote delen van de bevolking in West-Azië.    

Wat je ook mag vinden van het Iraanse regime en de onderdrukking van zijn bevolking, Iran heeft net als elk ander land het recht op ontwikkeling van civiele kernenergie capaciteit, en zeker als dit onder strenge Internationale inspectie en controle plaats vindt. Voor een samenvatting van hoe het westen omgaat met het civiel-nucleaire programma van Iran geeft Jeffrey Sachs een goed beeld in zijn toespraak tot de VN-Veiligheidsraad van 16 februari 2026. Dit terwijl Israël, zoals iedereen weet, wel beschikt over atoomwapens, dankzij technologie in het geheim gestolen uit de VS, zonder het NPT ondertekend te hebben en zonder enige internationale inspectie. Je zou zeggen dat hier sprake is van dubbele standaards? Het zou niet mogen verbazen als Iran door deze oorlog en gezien de onbetrouwbaarheid van Israël en het Westen toch gaat overwegen een kernwapen te ontwikkelen.

De westerse lezing
Het westerse verhaal volgt nog steeds de Israëlische retoriek van zelfverdediging, nationale veiligheid en de goddelijke belofte van het beloofde land, en ondersteunt daarmee, impliciet of expliciet, de wens van een “Greater Israel”. Net zoals in 1917 valt het zionistische wensdenken samen met de westerse geostrategische belangen en de controle over resources in de hele West-Azië-regio, inclusief het strategisch gelegen Iran, met de grote voorraden aan olie en aardgas en belangrijke transportroutes. Het blijft hiermee opereren in de meer dan 500 jaar oude koloniale “mindset” van weleer met de “colour line” ondertoon van “wij in het westen weten het altijd beter dan “die ander”, aan de andere van die “colour line”.

Israël moet zich kunnen verdedigen, desnoods met atoomwapens, tegen de ultieme nieuwe vijand, Iran. Vijand want, met de Houti’s in Jemen, Hezbollah in Libanon, de PMU in Irak en het verzet in Palestina, keert het zich tegen de Amerikaanse en Israëlische dominantie in de regio en komt het op voor de rechten van Palestijnen op hun eigen land. Rechten die volgens Israël niet bestaan. Iran zal en mag dus geen kernwapen hebben of verkrijgen, en elke mogelijkheid daartoe moet onmogelijk worden gemaakt. Dus “zero” verrijking van uranium. Daarnaast is en blijft Iran het grote “kwaad” met een verschrikkelijke en repressieve Ayatollah-regering en is het urgent dat er hier een verandering van regime tot stand komt.

Hoe stelt de EU zich hierin op?
Met deze aanval tonen Israël en de VS aan dat het niet enkel gaat om kernwapens, maar om westerse dominantie en regimeverandering. Iran, de laatste stap in het Clean Break Plan? Na Palestina, Libanon, Irak, Syrië (en Libië, Soedan en Somalië) op weg naar onderwerping van West-Azië aan de macht van Israël en de VS. Israël en de VS menen dat een preventieve aanval geboden was gezien Iraanse agressie in de regio en bedreiging van de (westerse) wereldorde, met op de achtergrond, het voortbestaan van Palestina. Wat ook de mening van Israël en de VS is, deze aanval is illegaal, onverantwoordelijk en onnodig.

De westerse media en politici schilderen de westerse overmacht af als een vanzelfsprekendheid. Iran zal zeker op de knieën gaan: of een enkele grote klap, of er is wat meer tijd voor nodig. Maar wordt de slagkracht en defensie van Iran ‘bewust’ onderschat? En die van de VS overschat? Iran is geen Irak noch Syrië. Het is een land met een eeuwenoude cultuur en heeft zich er lang op voorbereid zich te verweren. Je kan het eens zijn of niet met het regime in Iran, de historische les van westerse agressie op het land is duidelijk. Van regimeverandering in 1953, de oorlog met het door het westen ondersteunde Irak in de 1980'er jaren, tot de jarenlange bedreigingen door Israël en de VS.

Delen van het Washington militaire establishment leken niet overtuigd door het Israëlische propagandaverhaal over de nu mogelijke genadeklap. Tot misnoegen van Trump heeft generaal Dan Caine, voorzitter van the Joint Chiefs of Staff of the Armed Forces (USA), vooraf duidelijk zijn bedenkingen tegen deze oorlog aangegeven in de vorm van zijn toelichting op mogelijke militaire scenario’s en consequenties. Ze zijn zich kennelijk bewust van de enorme geweldsrisico’s van een VS/Israël aanval op Iran, voor de VS en Israël zelf, en voor escalatie in de regio en de wereld in zijn geheel. De West-Azië-regio en de wereld houden hun hart vast.

Desondanks blijft de vraag of de Europese landen zich zullen verzetten tegen de retoriek van de VS en Israël? De eerste aarzelende reacties zijn niet bemoedigend, met Spanje als uitzondering. Kiest het voor het bewaken van de internationale rechtsorde, die nu bewust ontmanteld wordt door Israël en nota bene de VS, die een belangrijke rol hebben gehad in het bewerkstelligen van die rechtsorde. Kiest het voor economische stabiliteit en geostrategisch evenwicht? Kiest het voor zijn eigen belangen in West-Azië, inclusief goede betrekkingen met Iran. Zou dat laatste niet juist de defensieve repressie door het regime kunnen verminderen en daarmee eerder bijdragen tot het respecteren van mensenrechten in Iran?

Of kiest het voor voortzetten van neokoloniale machtspolitiek en verlies van zijn eigen integriteit, geloofwaardigheid en relevantie, zowel met betrekking tot Iran als met de verdere onderdrukking van de Palestijnse bevolking in hun eigen land en de genocide in Gaza? De verklaringen van Rob Jetten tijdens zijn bezoek aan Brussel gisteren lijken voor het laatste te kiezen (Trouw, 4 maart 2026).