De Haagse kanarie is gevlogen

Nederland is een kutland geworden, klonk het vanaf het podium. Uit het publiek stegen voorzichtig wat plukjes applaus op. Voor de rest van de toeschouwers was het wat ongemakkelijk. Want ja, ons land is misschien wel een kutland. Maar dan toch een met paradijselijke trekjes.

Over die frictie gaat de voorstelling Gedeelde Grond waarin het acteursechtpaar Mouna Laroussi en Walid Benmbarek het stel Salma en Mounir speelt. De twee worstelen met de toekomst van hun gezin. Waar ligt die? In Nederland waar alles goed geregeld is, of toch in Marokko dat wellicht meer als thuis voelt? Hij wil weg, zij wil blijven. Het stuk is ingegeven door hun eigen ervaringen.

Toen de uitverkochte zaal van het theater in Hoofddorp na afloop leegliep, hoorde ik om me heen mensen zeggen dat het allemaal zo herkenbaar was. Dat verbaasde me niet. Mijn Argentijnse vader droomde ook altijd van terugkeren, al kon daar geen sprake van zijn. Als kind groeide ik daardoor wel op met het idee dat er buiten Nederland een betere wereld bestaat. Zo had ik er naar gekeken, inderdaad herkenning.

Ik praatte met mijn gezelschap na over de voorstelling, zoals dat gebruikelijk is. De opzet van het stuk, de dialogen, het acteerwerk, het decor, het verrassend diverse publiek. Hoe goed het is dat deze discussie, over thuis zijn en thuis voelen, naar het theater gebracht wordt. Dat is toch van oudsher de plek waar nieuwe ideeën geboren worden en zich hechten aan het publiek, mede omdat je er met elkaar zit, in plaats van in je eentje achter het scherm. Daarom heeft rechts ook zo’n afkeer van theater, als kunstvorm althans want op zelf toneelspelen zijn ze dol.

Pas de volgende dag realiseerde ik me tot mijn schaamte wat ik over het hoofd gezien had.

Het citaat over kutland kwam niet uit de lucht vallen. De vrouw wil de politiek in en de man waarschuwt haar voor wat haar dan te wachten staat. Hoe vernederend ze toe zal worden gesproken, welke leugens er over haar verspreid zullen worden, louter vanwege haar afkomst. Hoe de staat reageert als ze protesteren tegen de moord op kinderen in Gaza, hoe je dan als gevaar voor de samenleving wordt weggezet. De discussie van het stel gaat niet over 'thuis voelen' maar over wat extreemrechts zo sadistisch ‘zelfdeportatie’ noemt.

Daar had ik niet aan gedacht toen ik de voorstelling evalueerde. Waarom niet? Ik vrees omdat het me niet verbaasde. Ja, zo is het immers gewoon. Ik ken genoeg mensen die vanwege de politieke situatie denken over emigratie naar het land van hun ouders en dat zelfs voorbereiden. Het was het enige in de voorstelling dat niet gespeeld of bedacht was, het is de realiteit. En ik ben daar kennelijk gewend aan geraakt.

Dit weekend publiceerde NRC het onrustbarende relaas van Lamyae Aharouay die na 7,5 jaar stopt met de politieke verslaggeving. In dat verhaal komt ook het onderwerp van het theaterstuk Gedeelde Grond terug, als ze over de politieke aardverschuiving schrijft die optrad toen Yesilgöz met de PVV in zee ging:

“In mijn islamitische omgeving werd in die tijd al nagedacht over emigratie, soms werden er al concrete plannen gemaakt. Het besef was ingedaald dat zorgen over migratie bij hun collega’s, buren, landgenoten, zwaarder wogen dan de basisrechten van hun islamitische landgenoten.”

Das war einmal, zul je misschien denken. D66 heeft de verkiezingen immers mede gewonnen omdat kiezers daar een einde aan wilden maken. Die partij is al heel lang de anti-Wildersstem van het politieke midden. Maar in het Haagse politieke laboratorium pakt dat anders uit. Han van der Horst schreef er een helder opiniestuk over.

Toen Wilders twaalf jaar geleden begon over ‘minder Marokkanen’ was de verontwaardiging groot. Dit was onbestaanbaar. Nadat hij het nog eens herhaalde greep justitie in. De wet is er immers om ons ook te beschermen tegen dit soort gevaar. Er kwam een rechtszaak en tot mijn grote verontrusting zag ik vervolgens hoe de parlementaire journalistiek er in mee ging dat te veranderen in een politiek steekspel. Het ging niet meer over het misdrijf maar over het theater dat Wilders ervan maakte. Hij werd weliswaar veroordeeld maar vervolgens de eerste politicus die geen last heeft van een strafblad en dat nooit wordt nagedragen.

Minder, minder is dan wel bij wet verboden maar in de praktijk is het genormaliseerd. Als Wilders weer eens aan de macht komt en het dan tot beleid maakt, zal er op den duur net zo over bericht worden als over, pakweg, de visserijquota. De journalistiek wil immers neutraal blijven en vooral zelf geen onderdeel zijn van de ophef waarover ze dagelijks berichten. Aharouay beschrijft hoe ze ook zelf die houding aannam. Tot het niet meer ging.

Aharouay is wat dat betreft de kanarie in de kolenmijn. Vrijwel geen van de journalisten die dagelijks berichten over Den Haag hebben persoonlijk iets te vrezen van extreemrechts. Ze worden zelf niet bedreigd door de discriminerende voorstellen uit die hoek. Hoeveel verschil dat maakt, merkte ik toen het wel gebeurde. Toen Baudet - Thierry, voor de talkshowpresentatoren - zich tijdens de pandemie tegen vaccinaties keerde was hij plots wel bedreigend en werd hij prompt nergens meer uitgenodigd. FVD kon pas weer in de spotlights terugkeren nadat zijn partij die onderwerpen achterwege liet, nota bene op advies van diezelfde parlementair journalisten. En kijk, gelijk weer zetelwinst.

En nee, die journalisten zijn niet extreemrechts. Ze zijn ongetwijfeld ook tegen racisme maar hoeven er zelf niet bang voor te zijn. Ze kunnen er gewoon gewend aan raken. Dat is geen verwijt maar een waarschuwing. Ik dacht zelf dat ik er immuun voor was maar sinds het zien van Gedeelde Grond weet ik beter. Ook ik kijk niet meer op van het alledaags racisme in Den Haag. De zorg mag blijven bestaan, de verbijstering ebt weg. Het is net zo gewoon als het luchtalarm in Kyiv.

En jij? Als je harder bent geschrokken van de eerste zin van dit artikel dan van de rest, dan weet je hoe laat het is.