Wat is een piramidespel?

Grote beloften van financiële vrijheid en autonomie over je eigen leven. In de praktijk vooral misleiding en financieel verlies. Wat is een piramidespel?

Een piramidespel is een systeem waarbij deelnemers geld inleggen met de belofte dat ze er later meer voor terugkrijgen. Die winst komt alleen niet uit een product of dienst, maar uit het geld van nieuwe deelnemers.

Piramidespellen zijn in Nederland verboden. Dat staat in artikel 1a van de Wet op kansspelen. Niet alleen de aanbieder is strafbaar, ook de deelnemers.

Zo’n systeem begint meestal met een oprichter die een eerste groep mensen laat instappen. Zij leggen geld in en krijgen de opdracht het piramidespel verder te promoten. Wie nieuwe deelnemers aanbrengt, ontvangt een deel van hun inleg. Een ander deel gaat naar de oprichter: de top in de piramide.

Daarna herhaalt het proces zich: nieuwe deelnemers werven weer andere, en een deel van hun geld stroomt omhoog naar de mensen die eerder instapten. Hoe hoger je in de piramide zit, hoe groter je kans om geld te verdienen.

Tenminste: zolang er nieuwe mensen blijven instappen.  

Wiskundig gezien is het systeem namelijk onhoudbaar. Een piramidespel draait volledig op het werven van nieuwe mensen. En precies daar zit het probleem. De groep deelnemers moet steeds groter worden, terwijl het geld vooral omhoog stroomt naar de mensen die als eerste instapten. Daardoor kan maar een hele kleine groep aan de top geld verdienen. De rest heeft steeds meer nieuwe deelnemers nodig om hun inleg terug te verdienen. Na een paar niveaus zijn er al meer nieuwe deelnemers nodig dan er mensen beschikbaar zijn. Zodra de instroom stokt, valt de onderste laag weg en stort de hele piramide in. Met als gevolg dat veel deelnemers hun geld verliezen.

Je zou denken dat je een piramidespel van mijlenver herkent. In de praktijk ligt dat vaak anders. Zulke constructies worden bijna altijd verpast als iets moois: een community, een investeringskans of een manier om financieel onafhankelijk te worden.

Zo kwam recent de ‘Mandalabeweging’ ter sprake bij Kassa. Deze groep richt zich vooral op jonge vrouwen en presenteert zich als een women support-community. Leden beloven elkaar te helpen hun dromen waar te maken, ook financieel. Om mee te doen moet je wel geld inleggen én nieuwe deelnemers aandragen die ook betalen. Volgens de Nederlandse toezichthouder Kansspelautoriteit vertoont de Mandalabeweging duidelijke kenmerken van een piramidespel.

Een ander voorbeeld is het Amerikaanse bedrijf IM Academy, dat na een naamswijziging verderging als IYOVIA. Wereldwijd sloten honderdduizenden jongeren zich aan, onder wie ook duizenden in Nederland. Zij hoopten geld te verdienen met lessen in crypto en het handelen in buitenlandse valuta. De belofte was financiële vrijheid en het ontwikkelen van de juiste mindset.

In de praktijk draaide het vooral om het werven van nieuwe leden die opnieuw geld inlegden. Deelnemers verloren daardoor duizenden euro’s en raakten bovendien vervreemd van hun familie.

Hoe komen jongeren dan in zo’n sekte-achtige groep terecht? Voor veel van hen begint het op een vergelijkbare manier. Ze willen meer geld verdienen, zitten niet lekker in hun vel of lopen vast. Via sociale media komen ze in contact met flitsende video’s over snelle rijkdom en succes, waarna ze in zo’n groep onthaald en opgenomen worden. Precies wat de jongeren nodig hadden op dat moment.  

De Amerikaanse toezichthouder Federal Trade Commission bestempelt het bedrijf inmiddels als oplichting.