Jeroen Pen was verslaafd aan speedpillen voor ADHD: ‘Ik slikte vier weken medicatie in drie dagen’

Journalist Jeroen Pen raakte als puber verslaafd aan ADHD-medicatie. Na Ritalin volgde dexamfetamine, oftewel: speedpillen. Zijn omgeving wist van niets en zijn psychiater bleef de pillen gewoon voorschrijven.

Als druk jongetje krijgt Jeroen Pen ADHD-medicatie voorgeschreven. Wat begint als een hulpmiddel, groeit uit tot een verslaving die jarenlang verborgen blijft voor zijn omgeving.

In zijn boek Speedpillen vertelt hij niet alleen zijn eigen verhaal, maar kijkt hij ook kritisch naar de geschiedenis en schaduwkant van ADHD-medicatie. ‘Ongeveer 360.000 Nederlanders slikken dexamfetamine, meestal zonder te weten dat het eigenlijk speed is’, vertelt Jeroen in Goed Verhaal. Inmiddels is hij afgekickt en probeert hij zijn leven opnieuw op te bouwen.

Jeroen was dertien toen hij de diagnose ADHD kreeg. Niet lang daarna begon hij met Ritalin. Toen hij zestien was, ging het mis. Na een schoolfeest fietste hij naar huis. Onderweg trapte hij autospiegels van geparkeerde auto’s kapot en werd hij op heterdaad betrapt door de politie. Via bureau Halt kreeg hij een taakstraf: een schoolgebouw schoonmaken. ‘Dat zou eigenlijk een moment moeten zijn dat je de weg omhoog weer weet te vinden. Maar bij mij was dat het begin van het einde.’

In de ochtend dat Jeroen het schoolgebouw moest schoonmaken, nam hij niet één of twee Ritalin-tabletten mee, maar het hele doosje. Dertig pillen in totaal. ‘Er stond per slot van rekening iets ondragelijk saais te wachten’, vertelt Jeroen. Opeens waren stofzuigen, dweilen en boenen de leukste dingen die hij zich kon bedenken. ‘Ik ging er helemaal in op. De wc deed ik zelfs twee keer, zo leuk vond ik het.’ Aan het einde van de dag blok het hele gebouw. ‘Alles was spic en span. En alle dertig Ritalin-tabletten waren op.’

Achteraf ziet Jeroen dit als een sleutelmoment. ‘Omdat ik hier voor het eerst zelf ging doseren en me realiseerde hoe fucking lekker dat eigenlijk was. Het voelde echt als genieten.’

Via de baas van zijn toenmalige vriendin hoorde Jeroen over een ander ADHD-middel: dexamfetamine. Hij probeerde het uit en was direct verkocht. ‘Ik ging naar de huisarts, vroeg om een verwijzing en die kreeg ik.’ Daarna stapte hij met een duidelijk verhaal de spreekkamer van de psychiater binnen. ‘Ik heb dit geprobeerd en wil dit graag hebben. Dus toen kreeg ik dat.’

De eerste twee jaar leek het goed te gaan. ‘Ik was echt een uitvergrote versie van mezelf. Ik kon echt gewoon elf, twaalf uur per dag werken. En toen ik hier eenmaal meer van ging nemen, toen ging het heel erg mis.’

Wat begon als een voorraad voor vier weken, was steeds sneller op: eerst na twee weken, daarna na één week en uiteindelijk al na drie dagen. ‘Ik bleef steeds met smoesjes bijbestellen bij de apotheek. Totdat ze het op een gegeven moment doorhadden’, vertelt Jeroen. Zijn oplossing? De aanval kiezen. Hij stapte naar zijn psychiater en vroeg om een verdubbeling van zijn dosis. ‘De psychiater zei: “Oh, je bent zelf gaan experimenteren? Nou, wat goed van je. Hier.”’

Jeroen valt even stil als hij eraan terugdenkt. ‘En dat terwijl ergens in een dossier over mij gestaan moet hebben: was als tiener verslaafd aan Ritalin. Én het feit dat al deze middelen op de Opiumlijst staan. Dus je moet ze heel voorzichtig voorschrijven.’ De Opiumwet is de Nederlandse wet die bepaalt welke drugs verboden of streng gereguleerd zijn. Daar valt ADHD-medicatie ook onder.

In het boek wordt duidelijk dat het een eenzame strijd was. Niemand wist iets van zijn verslaving af. Geen familie, geen vrienden en zelfs zijn toenmalige geliefde niet. Wel heeft zijn ex, met wie hij een dochter heeft, het manuscript gelezen. ‘Ze stuurde me een mail en schreef: “Ik ben blij dat ik niet gek was. Het lag niet aan mij. Hiervan had ik het niet kunnen winnen.” Eigenlijk was ze opgelucht’, zegt Jeroen.

Jeroen voelde dat hij tekortschoot als vader en vriend. Hij leest een stuk uit zijn boek voor: ‘Steeds vaker doe ik iets onhandigs met onze dochter. Of gaat het mijn vriendin gewoon te traag… ik slik zoveel dat ik er ’s avonds niet van kan slapen, maar met hartkloppingen naast mijn vrouw en kind lig.’

Jeroen vindt het moeilijk om dit terug te lezen. ‘Mijn dochter had dit natuurlijk niet verdiend.’ Het valt even stil. Hij neemt een flinke teug adem en zegt: ‘Zo had het niet gemoeten.’

‘Ja, helemaal als het op dexamfetamine aankomt’, zegt Jeroen. In de jaren veertig, vijftig en zestig raakten mensen daar massaal verslaafd aan. Daarom werd het van de markt gehaald, maar nu is het er weer. ‘Die context is bij mij nooit geschetst. Dat had ik misschien zelf moeten weten, maar er is nooit een zorgverlener geweest die heeft gezegd: “Ken je de geschiedenis van dit middel?”’ Tienduizenden mensen slikken dit middel, waarschijnlijk zonder de gevaren te weten, denkt Jeroen. ‘Daar ben ik wel vrij boos over.’