Ziltig, zoetig of kruidig: hoe ruikt Friesland?

Friesland is de eerste provincie die de geur van het landschap heeft opgenomen in haar Erfgoed. Maar hoe ruikt Friesland? Is dat de zilte lucht van het wad? Is dat Fries suikerbrood? Is het koeienmest? Of is het misschien een oud, kruidenrijk weiland? In het onderzoeksproject ‘Een neus voor erfgoed’, wil het Meertensinstituut dat samen met de Fryske Akademy, International Flavors and Fragrances en ontwerpster Lotte Meeuwissen onderzoeken wat geuren betekenen in ons leven.

Eén van de typische luchten van Friesland is die van een kruidenrijk grasland. Samen met enkele parfumeurs en 'scent designers' zijn onderzoekers Inger Leemans en Eveline de Smalen van het Meertensinstituut naar camping De Swetteblom in het Friese Bears getrokken. Daar ligt nog een stuk grasland dat al sinds mensenheugenis niet wordt geploegd. "Het bodemleven is daardoor extreem rijk", zegt Jeroen Wiersma van de Swetteblom. Ook bovengronds is die rijkdom goed te zien. In het kamgras bloeien ontelbare kruiden.

De typische geur van gemaaid gras blijkt terug te brengen tot één chemische stof: cis-3-hexenal. "Eigenlijk is dat een noodkreet van het gras", legt Leemans uit. "Het gras roept de hulp in van bijvoorbeeld lieveheersbeestjes, wanneer de blaadjes worden aangevallen door luizen." Maar in het kruidenrijke 'greppeltsjelân' van de Swetteblom is veel meer te ruiken. Naast de 'platte' geur van alleen het gras, ruiken de onderzoekers ook een complex van andere geuren van de verschillende kruiden in het land. 'Spercibonengroen', vindt de één. 'Nee, meer het binnenste van een komkommmer', vindt de ander.

Het tekent het probleem van een geurlandschap: hoe vertel je aan iemand anders hoe een boterbloem ruikt? "We moeten woorden lenen uit het visuele of het tactiele veld, want voor geur kennen we gewoon niet veel woorden", weet onderzoeker De Smalen. Ondertussen zijn geuren wel heel direct verbonden met onze beleving. Nog voor we dingen kunnen zien of onder woorden brengen, zijn we als pasgeboren mensjes immers afhankelijk van geuren om onze omgeving te leren kennen. Het is een van de redenen dat geuren zo direct aan onze emoties gerelateerd zijn.

Uiteindelijk hopen de parfumeurs uit dit onderzoek de geuren ook in een flesje te vangen. Maar daarvoor moeten ze wel eerst ontdekken welke geuren mensen het meest met een kruidenrijk weiland associeren. Meer informatie over het project 'Een neus voor erfgoed' staat op de site van het Meertensinstituut.