Wat betekent een brand voor de natuur?

Het vulde deze week alle dagen het nieuws: de natuurbranden die op diverse militaire plekken in ons land woeden. Niet alleen bij 't Harde maar ook op oefenterreinen bij Assen, Weert (Limburg) en op de Oirschotse Heide (Noord-Brabant). Maar ook buiten de oefenterreinen woeden branden, bijvoorbeeld in de Heldense bossen in Limburg, in Overloon en in de duinen tussen Noordwijk en De Zilk.

Hoe reageert de natuur op deze branden en maakt het uit wat voor een soort brand er woedt? Bij Vroege Vogels specialist in ecologisch heidebeheer en voormalig boswachter Jap Smits en boswachter Patricia van Lieshout werkzaam in het duinengebied te Schoorl.

Jap Smits heeft als boswachter ecologie bij Staatsbosbeheer meer dan veertig jaar ervaring opgedaan in het beheer van heide en hoogveen in het Kempen en Peel district. "Als ik kijk naar hoe een brand in de natuur tot stand komt dan hanteer ik drie soorten branden."

• De natuurbranden: door blikseminslag of een andere natuurlijke manier.
• De gewilde en beheerde branden: branden die bijvoorbeeld bewust door defensie worden veroorzaakt.
• De ongewilde branden: daar hebben we nu mee te maken.

Volgens Smits wordt de heide al 5000 jaar door mensen afgebrand. "Dit is essentieel om de heide te verjongen. Anders wordt het een bosgebied. Voor het behoud van onze heiderestanten zijn branden in combinatie met schapenbegrazing nog steeds de beste beheersmaatregelen", aldus Smits.

In 2010 werd dertig hectare heide in de as gelegd en ook het dennenbos uit 1899 ging in vlammen op. Patricia van Lieshout:  "Het heideveld was dertig jaar oud. De tapuit broedde er. Ik was er bij, bij die branden. Ik weet nog het moment dat we de nachtzwaluw terughoorde, die had het gelukkig overleefd. Je ziet dan ook hoe flexibel de natuur is. Want na twee of drie dagen zie je weer de eerste grassprieten."

"Door de dennenbossen om te vormen naar gemengde bossen maak je de kans op een allesverwoestende brand kleiner", vertelt Van Lieshout. "Loofbomen houden namelijk meer vocht vast en zijn daardoor een stuk minder brandbaar, terwijl dennenappels een soort vuurbommetjes zijn die alle kanten op knallen."