Van Morris tot Goodall, zij leerden ons apen begrijpen

Een naakte aap: zo noemde zoöloog Desmond Morris de mens. Hij werd in de jaren 60 wereldberoemd met zijn boek waarin hij de mens omschreef als apensoort zonder vacht. Twee weken geleden overleed hij op 98-jarige leeftijd. En dat na de dood van Frans de Waal (2024), Jane Goodall (2025), en Biruté Galdikas (2026). Wat laten deze mensen achter? Gedragsbioloog Patrick van Veen vertelt er bij Vroege Vogels over.

"Desmond Morris is een bijzondere man, omdat hij enorm veel mensen heeft geïnspireerd om anders naar dieren en mensen te kijken", legt van Veen uit. Zijn boek 'the Naked Ape' is 20 miljoen keer verkocht, en lag destijds bij menig bioloog in de boekenkast. Hij omschreef de mens als een apensoort, geleid door biologische driften. Dat sloeg aan in een maatschappij die daarvoor vooral door preutsheid werd geregeerd.

Morris past in het rijtje van de Waal, Goodall en Galdikas. Ze werden allemaal in dezelfde periode wereldberoemd met hun onderzoek naar apen. De Waal meer als harde wetenschapper, die apen bestudeerde in gevangenschap. Goodall en Galdikas werden aangezet om apen te onderzoeken in het wild. Het idee was dat vrouwen beter in staat waren dan mannen om zich aan te passen aan de leefwereld van grote mensapen. Ze groeiden uit tot grote namen in de primatologie die het beeld van de mensaap als vreemd wild dier deed kantelen.

"Wat deze onderzoekers gemeen hebben, is dat ze heel goed gebruik hebben gemaakt van de destijds moderne media, zoals televisie", zegt van Veen. "Zonder daarbij de wetenschap uit het oog te verliezen." De leegte die zij achterlaten gaat niet zozeer over een wetenschappelijke leegte, maar meer een leegte in de beeldvorming. Tot nu toe is er nog geen opvolger voor deze grote namen opgestaan.