Geen bos zoals het Zalkerbos

Het Zalkerbos is voor Nederlandse begrippen een extreem zeldzaam bostype. Het is een 800 jaar oud hardhoutooibos en wordt al eeuwen als hakhoutbos beheerd. Het is dus een hakhout-hardhoutooibos en het groeit hier op een rivierduin in een binnenbocht van de IJssel. Matthé Wind is ecoloog van de gemeente Kampen, eigenaar van land, en Lodewijk van Kemenade is bomenexpert en ontfermt zich over het beheer van het bos. 

Ooibossen heb je in Nederland in twee soorten: zachthoutooibos en hardhoutooibos. Zachthoutooibossen bestaan vooral uit wilg en populier. Dit zijn soorten die het prima doen als ze tijdelijk onder water staan. Hardhoutooibossen zijn ooibossen met soorten als eik, es, fladderiep en zoete kers. Deze bomen zijn minder bestand tegen hoogwater en groeien daarom alleen op hogere delen, zoals bij het Zalkerbos op een rivierduin. 

Het woord ‘ooi’ bestond al voordat de mens de uiterwaarde (het gebied tussen de zomer en de winterdijk) uitvond. Een ooi is het hele gebied dat tot het rivierdal behoort waar verhoogde waterstanden voorkomen. Een ooibos is dus een bos dat in deze ooi groeit, onder invloed staat van rivierwater en soms tot vaak onderloopt.  

Door het indammen van onze dijken is veel ooibos verdwenen. Daarnaast werden de meeste bossen langs de rivier ook weggehaald voor de veiligheid. Vroeger konden rivieren nog wel eens bevriezen. Er ontstaan dan ijsdammen, de rivier gaat ‘kruien’ en dan kan de dijk doorbreken. Dat proces wordt versterkt als er bos staat. Daarom is bijna al het bos van dit type verdwenen uit Nederland. 

Maar het Zalkerbos is gebleven. Het is al eeuwen in gebruik door de omgeving als hakhoutbos en heeft dus altijd een functie gehad. Er staan essenstoven in van zo’n 600 jaar oud. Het is ook dankzij dit beheer dat er zulke oude bomen staan. Een boom kan twee à drie keer ouder worden als hakhoutboom dan als doorgroeiende boom.  

Zo worden knotwilgen ook ouder dan normale wilgen. Een reden daarvoor is dat er geen grote stam is waar rot in kan ontstaan. Wel is het belangrijk dat er een hakregiem is. In het Zalkerbos worden bomen om de twaalf jaar gekapt. Daarom zullen we hier geen grote bomen tegenkomen. Recent is er ook een groot deel afgezet, waar nu dus alleen de stoven van te zien zijn.