Van badjas tot fleecedeken, duikers vinden veel afval in de Noordzee

Tijdens haar dertigste expeditie hebben vrijwilligers van Stichting Duik de Noordzee Schoon opnieuw fleecedekens, badjassen en ander huishoudelijk afval van de bodem van de Noordzee gehaald. De duikexpeditie vond plaats in de Noordzee boven de Waddeneilanden, UNESCO Werelderfgoed. In tien dagen duiken brachten zij dertien bigbags vol netten naar de oppervlakte, naast kreeftenkooien, visgerei en huisraad. Het bevestigt wat de duikers al jaren zien: het afvalprobleem reikt veel verder dan de resten van de containerramp met de MSC Zoe. “Elke duik haalt niet alleen afval uit de Noordzee, maar brengt ook bewustwording naar de oppervlakte”, vertelt Ben Stiefelhagen, oprichter van SDDNZS en expeditieleider.

Naast de bergingsresultaten deden de duikers ecologische waarnemingen die vragen oproepen over de gezondheid van het ecosysteem. Niet alle aangetroffen kreeften verkeerden in goede conditie. Opvallend was ook een grote hoeveelheid eieren van dwergpijlinktvissen en ongewoon veel slakdolven – kleine bodemvissen die nog nooit eerder in Nederland in zulke aantallen zijn gezien. Andere vissoorten werden nauwelijks waargenomen. “Wij zien als één van de weinigen wat er leeft op wrakken in de Noordzee. Door onze waarnemingen van dieren systematisch vast te leggen, leveren we waardevolle kennis om veranderingen in de Noordzeenatuur te volgen en te begrijpen”, vertelt Renate Olie, mariene ecoloog bij Stichting De Noordzee.

In januari 2019 verloor het containerschip MSC Zoe 342 containers boven de Waddeneilanden. Circa 800.000 kilogram afval bleef achter op de zeebodem, nadat de toenmalig minister van Infrastructuur en Waterstaat besloot de berging te staken. In 2021 gaven de Waddenvereniging en Stichting De Noordzee daarop een antwoord: CleanUpXL. Het project benut de duikcapaciteit en expertise van Stichting Duik de Noordzee Schoon en heeft sindsdien, samen met de bergers van BDS-Harlingen en Friendship Offshore, meer dan 430.000 kilogram afval geborgen. 2026 is het laatste projectjaar van CleanUpXL. De jubileumexpeditie laat zien hoeveel er nog ligt op de bodem van de Noordzee.

De vrijwilligers van Stichting Duik de Noordzee Schoon leveren het enige menselijke ooggetuigenverslag van de situatie op de bodem. Sinds eind 2025 geldt een Europese norm: het afval op de zeebodem mag niet verder toenemen. Ellen Kuipers, projectleider CleanUpXL, verteld: “Niemand weet hoeveel afval er nu op de bodem ligt, en een opruimplicht is er niet. Dit is ons laatste projectjaar, terwijl een deel van de MSC Zoe-lading er nog altijd ligt en er nieuw afval bij blijft komen.” Ellen vervolgt: “Neemt de overheid het stokje van óns over?”

Bron: Waddenvereniging, Duik de Noordzee Schoon