Pesticidenvervuiling Drentsche Aa schendt Europese richtlijn

De Drentsche Aa is een van de best bewaarde beekdallandschappen van West-Europa én een bron van drinkwater voor de stad Groningen. Toch wordt het water jaar na jaar vervuild met bestrijdingsmiddelen uit de omliggende landbouw. Daarmee worden drie Europese richtlijnen overtreden: de Kaderrichtlijn Water, de Drinkwaterrichtlijn en de Habitatrichtlijn. Milieuorganisatie MOB heeft daarom verzoeken ingediend bij de provincie Drenthe, de gemeenten Tynaarlo, Aa en Hunze en Assen, waterschap Hunze en Aas en de NVWA om in te grijpen.

Dat er niet aan de richtlijnen wordt voldaan is een groot probleem omdat het gaat om de kwaliteit van drinkwater en natuur. Metingen van het Waterbedrijf Groningen laten zien dat in het water dat voor drinkwaterbereiding wordt ingenomen vrijwel elk jaar de wettelijke norm voor bestrijdingsmiddelen wordt overschreden. In 2025 ging het om 15 verschillende overschrijdingen. Een dalende trend is er niet. Ook concentraties onder de norm zijn niet zonder risico, omdat de gecombineerde werking van verschillende middelen niet in de normen is meegenomen.

Tegelijk is de Drentsche Aa beschermd als Natura 2000-gebied vanwege haar unieke habitats en soorten. In het beheerplan uit 2017 wordt de toestroom van bestrijdingsmiddelen zelf als een van de belangrijkste knelpunten genoemd, met gevolgen voor beekfauna als vissen en kokerjuffers.

Het gaat allereerst om de Kaderrichtlijn Water (KRW). Op grond van deze richtlijn moet de waterkwaliteit van waterlichamen, zoals de Drentsche Aa, beter worden. Omdat de Drentsche Aa ook wordt gebruikt voor drinkwaterwinning, moet deze kwaliteitsverbetering ervoor zorgen dat het Drinkwaterbedrijf Groningen zijn zuiveringsinspanning in de loop der tijd kan verminderen. In de Drentsche Aa is al jaren het tegenovergestelde het geval.

Ook aan Drinkwaterrichtlijn wordt niet voldaan. Volgens deze richtlijn moeten individuele bestrijdingsmiddelen onder de 0,1 microgram per liter blijven, terwijl het totaal aan bestrijdingsmiddelen de 0,5 microgram per liter niet mag overschrijden. Daarnaast geldt nog een nog norm van 1 microgram per liter voor metabolieten, dat zijn de stoffen waar de bestrijdingsmiddelen uiteindelijk in uiteenvallen. Daarbij gaat het onder andere om TFA, het afbraakproduct van PFAS-pesticiden. Al deze normen worden bij het innamepunt van het Drinkwaterbedrijf Groningen structureel overschreden.

En tenslotte gaat het om de Habitatrichtlijn. Bestrijdingsmiddelen worden gebruikt rond een Natura 2000-gebied, terwijl significante gevolgen daarvan voor de natuur niet zijn uitgesloten. Volgens de Raad van State (Holtingerveld-uitspraak, 2025) is dat verboden zolang telers niet vooraf hebben laten onderzoeken of dat wel mag en of er geen effecten zijn. Voor zover MOB bekend is dat nergens gebeurd: er is geen voortoets, geen passende beoordeling en geen natuurvergunning.

De oorzaak is het gebruik van bestrijdingsmiddelen op omliggende percelen. De algemene regels en vrijwillige programma’s zijn daarvoor aantoonbaar niet genoeg. al sinds 2015 probeert de provincie met het Uitvoeringsprogramma Oppervlaktewaterwinning Drentsche Aa de risico’s te verminderen, maar zonder meetbaar resultaat.

Elke overheid heeft een eigen rol. Het waterschap beheert de waterkwaliteit. De gemeenten Tynaarlo, Aa en Hunze en Assen moeten, samen met de NVWA, letten op verantwoord gebruik van bestrijdingsmiddelen binnen hun gemeentegrenzen. De provincie is verantwoordelijk voor het Natura2000-gebied Drentsche Aa. Elk bevoegd gezag kan aanvullende regels stellen en handhaven. MOB vraagt elk van hen om vanuit de eigen taak en verantwoordelijkheid op te treden tegen het huidige pesticidengebruik, Het gaat dan speciaal om een aantal percelen binnen 250 meter van de Drentsche Aa èn binnen één kilometer rondom het Natura 2000-gebied, waarop veel middelen worden gebruikt.

De problemen rond waterkwaliteit, drinkwater en natuur hangen feitelijk en juridisch nauw samen. Geen van de overheden kan het alleen oplossen. Omdat er al lange tijd geen verbetering te zien is, roept MOB de provincie, de gemeenten, het waterschap en de NVWA op om nu gezamenlijk op te treden, effectieve maatregelen te nemen en te gaan werken aan schoon drinkwater en een gezonde natuur en te handelen in lijn met de Europese richtlijnen. Blijven de verzoeken zonder of met onvoldoende resultaat, dan ziet MOB zich genoodzaakt om naar de rechter te stappen.

Bron: MOB