Nederlandse haaien en roggen op de voet gevolgd

Hoe bewegen haaien en roggen zich door de Noordzee en de Oosterschelde? En wat eten ze daar? Om die vragen te kunnen beantwoorden, worden ze door een team van onderzoekers en sportvissers gevangen en gezenderd. De focus ligt op de ruwe haai, pijlstaartrog en de gevlekte gladde haai. Vroege Vogels is een dagje naar de haaien.

Om zeven uur ’s ochtends verzamelen zeven mannen en een vrouw zich in de haven van Neeltje Jans. Nadat alle benodigdheden ingeladen zijn in het bootje Quo Vadis II, vaart schipper Sjef uit. De focus vandaag ligt op drie soorten: de ruwe haai, pijlstaartrog en de gevlekte gladde haai. In de Nederlandse wateren zwemt een heel scala aan verschillende haaien- en roggensoorten. Eén ding hebben ze echter gemeen; ze zijn totaal ongevaarlijk voor mensen. "Al wordt daar vaak als eerst naar gevraagd", vertelt onderzoeker Guido Leurs van Wageningen University & Research. "Jaws heeft haaien een slecht imago gegeven. Toch heeft die film ook mensen geïnspireerd. Zonder films als Jaws was ik waarschijnlijk geen haaienonderzoeker geworden."

In de buurt van een zandplaat legt Sjef zijn boot voor anker. Al snel liggen er zo’n tien hengels met aas uit. De ruwe haai moet vandaag verleidt worden met een makreel, de gevlekte gladde haai en pijlstaartrog met een worm of een garnaal. In het kader van het onderzoeksprogramma MONS (Monitoring en Onderzoek Natuurversterking en Soortenbescherming) van Rijkswaterstaat wordt de komende jaren onderzocht hoe verschillende haaien- en roggensoorten zich bewegen door de Noordzee en wordt hun dieet in kaart gebracht.

Op de boot is de sfeer relaxed. Er wordt naar de toppen van hengels getuurd, af en toe valt een melige grap. Totdat er beet is. Na een kort hengelgevecht haalt Niels Brevé een gevlekte gladde haai omhoog. Schipper Sjef staat klaar met een groot schepnet en brengt hem omhoog. Na de haak uit de onderkaak te hebben verwijderd, belandt de haai in een V-vormige bak met water. "Door hem op de rug te leggen, belandt hij in een natuurlijke verdoving", vertelt Leurs terwijl hij met een wattenstaafje uit de cloaca een poepsample neemt. "Hiermee krijgen we inzicht in wat hij recent gegeten heeft."

De haai verroert geen vin wanneer er vervolgens met een scalpel een klein sneetje wordt gemaakt in de buik. In de buikholte verdwijnt een pilvormige zender van zo’n vier centimeter groot. Na een paar minuten wordt de haai met drie hechtingen overboord gezet en zwemt deze in één streep naar beneden. Leurs: "Ik ga niet ontkennen dat het voor het dier niet prettig is, maar we proberen de handelingstijd zo kort mogelijk te houden. Ook proberen we zo veel mogelijk data van één individu te verzamelen, waardoor er minder dieren gevangen hoeven te worden."

Van elke haaien- en roggensoort die gevolgd wordt binnen het project, krijgen zo’n dertig individuen een zender. Daarmee kunnen ze tien jaar lang gevolgd worden. "Ze gaan ons hopelijk meer inzicht geven in hoe ze gebruik maken van de Nederlandse wateren. Dat is relevant met het oog op alle aanstaande veranderingen, denk aan klimaatverandering, maar ook een toenemend aantal windparken. Door beter te snappen hoe ze bewegen en wat ze eten, kunnen we ze hopelijk beter beschermen."