Jocelyn de Kwant: Je suis une grutto

Boswachter en columnist Jocelyn de Kwant ziet de grutto's en tureluurs links en rechts haar gebied in vliegen. Ze rangschikken zich netjes op hun vaste plek. "De wulpen links achter, de ijslandse grutto's er vlak voor, de Nederlandse grutto's rechts naast het kleine eilandje." Daarin moeten de vogels veel keuzes maken en dat pakt voor de een beter uit dan voor de ander. Kortom: "Zo veel verschillen we niet van elkaar, de vogels en de mensen."

Lees hieronder de gehele column:

Als beheerder van een aantal weidevogelgebieden rond Amsterdam, staat mijn hoogseizoen voor de deur: het broedseizoen. Het eerste kievitsei is afgelopen week gevonden, de grutto's baltsen boven mijn hoofd. Samen met collega’s en boeren hebben we de zonnepompjes voor de plasdrassen weer schoongepoetst en klaargezet; elke dag kom ik onder de modder thuis. Op het landje van Geijsel, waarop we elk jaar een laagje water zetten, kwamen de afgelopen dagen de ene na de andere groep grutto's neergestreken, moe na hun lange reis vanuit Senegal. Ik zag ze poetsen en slapen en af en toe samen opvliegen om elders te wormen te zoeken. Elk jaar verwonder ik me weer over hoe trouw ze terugkomen naar dezelfde plekken, al op het landje van Geijsel is een vaste rangschikking van welke groep waar zit: de wulpen linksachter, de IJslandse grutto's er vlak voor, de Nederlandse grutto's rechts naast het kleine eilandje. Het zegt u hoogstwaarschijnlijk niets, maar het is een wonderlijk gezicht. Hoe langer ik kijk, hoe meer ik zie: dit is geen willekeurige verzameling trekvogels; dit zijn vogels die elkaar opzoeken en die clusteren in groepjes.

Dit jaar verscheen er een film over mijn gebied genaamd ‘Hoop in de hoep’, waarin filmmaker Pim Giel in het hart van De Ronde Hoep een wildcamera richtte op meerdere nestjes. Ik zal nooit de beelden vergeten van de treurende grutto die ontdekt dat z'n nestje is leeggegeten. Eromheen drentelt en steeds lijkt te checken: zijn mijn kuikens echt weg? Het was voor het eerst dat ik dat zo goed dat verdriet kon zien. Dieren vermenselijken is altijd een taboe in de wereld van ecologie, maar ook de grote trekvogelonderzoeker en wetenschapper Theunis Piersma laat doorschemeren: vogels lijken veel meer op ons dan we denken. Ze reageren niet als machines, het zijn voelende en denkende wezens, maken beslissingen, bouwen aan relaties, hebben verdriet.

Als ik door de weilanden loop en de vogels letterlijk om mijn oren vliegen; voel ik aan alles: dit is een leefgemeenschap; en dit is hun thuis. Maar ja zoals dat gaat: ook een thuis kiezen de vogels zelf. Afgelopen week zag ik een paar kieviten een nestje maken op net dat ene veldje van de boer die niet aan weidevogelbeheer doet op zijn eigen land. Dan kunnen we dan zo ons best doen om het weidevogelreservaat perfect voor de vogels in te richten, met kruidenrijk grasland, hogere waterpeilen en latere maaidata; gaan die eigenwijze beesten alsnog ergens anders zitten. Ga daar weg, riep ik tevergeefs naar ze, maak je nestje honderd meter verder waar niet eind april al gemaaid wordt.

Maar ja, ook daarin lijken vogels en mensen op elkaar: ook wij mensen laten ons weinig vertellen waar we ons thuis bouwen. Kiezen dikwijls het verkeerde veldje, sterker nog: de helft van ons land is gebouwd in een delta en ik zie nog weinig mensen vertrekken naar hogere zandgronden met het oog op de komende klimaatextremen. We maken allemaal net zoveel slimme als domme keuzes, en vooruitkijken is niet ons sterkste punt. Te denken dat we de slimmere diersoort zijn, omdat we toevallig een beetje kunnen lezen en schrijven, is de grootste misvatting die er is. Dus als u vandaag de vogels weer hoort zingen en baltsen; denk dan, je suis une grutto.