Heide lijkt steeds meer op fastfoodbuffet

Al jaren wordt er geplagd, gegraasd, gekalkt en gemaaid op de heide. Alles om de wildgroei van stikstofminnende soorten zoals pijpenstro onder controle te houden en uitspoeling van mineralen te voorkomen. Maar wat voor bijwerkingen hebben al die beheerwerkzaamheden eigenlijk? Daar weet Joost Vogels, ecoloog bij Stichting Bargerveen, alles vanaf. Hij doet er namelijk al jaren onderzoek naar op de Strabrechtse Heide.

In het verleden is de stikstofrijke toplaag van de bodem in veel heidegebieden weggehaald door te plaggen. Het idee daarachter was om de bodem voedselarmer te maken en zo vergrassing te bestrijden. Een onbedoeld gevolg bleek dat je daarmee niet alleen stikstof uit een gebied weghaalt, maar ook allerlei andere elementen en mineralen. En die elementen en mineralen vormen juist de bouwstenen van planten, insecten en al wat verder leeft op de heide.

Joost omschrijft het effect van plaggen en bodemverzuring op de heide als het “McDonald’s Effect”. Planten groeien nog wel degelijk, maar bevatten minder mineralen en dus minder voedingsstoffen voor de dieren die de planten eten. Het gevolg is dat de dieren nog wel verzadigd raken, maar zich minder goed voort kunnen planten of bijvoorbeeld niet meer kunnen verpoppen, omdat ze essentiële bouwstenen missen.

Zelfs de schapen ondervinden het McDonald’s effect. Zij krijgen niet voldoende kalk uit de grassen op de heide binnen waardoor hun botten brozer worden. Daarom voeren de herders hen extra kalk bij.

Met zijn onderzoek maakt Joost het effect heel inzichtelijk. Hij heeft een stuk heide waar jaren geleden geplagd is onderverdeeld in plots, waar hij experimenteert met het toevoegen van kalk, fosfaat, of een combinatie daarvan. Wat blijkt? Op de stukken waar zowel kalk als fosfaat is toegevoegd komen wel twee keer zoveel soorten voor als op de stukken waar alleen geplagd is. Ook heeft Joost in dit experiment veldkrekels geteld, die steeds slechter opgroeien op de heide.

Op de plots waar kalk en fosfor zijn ingestrooid komen volgens het onderzoek van Joost twee tot drie keer zoveel veldkrekelholletjes voor als op andere stukken heide. Wel roept het onderzoek vraagtekens op over hoe ver we in beheer moeten gaan met het kunstmatig in balans brengen van de heidebodem.

Kijk zondag 4 oktober 2026 om 19.25 uur naar de aflevering over de Strabrechtse Heide op NPO 2!