Franse branden leiden tot pyrocumulonimbus (vuurwolk)

De enorme bosbrand die in het zuidwesten van Frankrijk woedt, heeft geleid tot een fenomeen dat pyrocumulonimbus (Cumulonimbus flammagenitus) heet. Een extreme onweerswolk die ontstaat door intense hitte van een enorme brand of vulkaanuitbarsting. Dat zei een woordvoerder van de Franse nationale brandweerfederatie (FNSPF) zondag.

Pyrocumulonimbus ontstaat wanneer een brand de lucht vlak boven de grond zo sterk verhit dat deze snel opstijgt. De opstijgende lucht koelt af en vormt een zogenoemde vuurwolk: een turbulente massa die wind kan opwekken, waardoor de brand verergert. Als de wolk zeer groot wordt, kan er zelfs bliksem in ontstaan.

"We beseffen dat we machteloos staan" tegenover de "natuurkracht" van pyrocumulonimbus, aldus de woordvoerder. Toch is er volgens hem "geen ruimte voor wanhoop" onder brandweerlieden. "Het staat vast dat alle inspanningen resultaat zullen opleveren."

Sinds de update van de Wereld Meteorologische Organisatie (WMO) uit 2017 heet deze wolk officieel Cumulonimbus flammagenitus. De Latijnse toevoeging flammagenitus betekent letterlijk 'voortgebracht door vlammen'. De wolk ziet er dreigend, groot en bloemkoolachtig uit, en kleurt vaak donkergrijs tot bruin door grote hoeveelheden rook, as en roet. De wolk is zo krachtig dat hij een eigen lokaal weersysteem creëert.

De pluim kan rook en as zo hoog de atmosfeer in stuwen dat het de stratosfeer bereikt, wat zelfs invloed kan hebben op het wereldwijde klimaat. Dit fenomeen kan zich ook voordoen bij vulkaanuitbarstingen. Bij bosbranden werd het fenomeen tot nu toe alleen waargenomen in Australië en Noord-Amerika.

In de zomer van 2025 is een dergelijke zeldzame vuurwolk ook waargenomen boven bosbrand in Zuid-Frankrijk in het departement Aude. Het zeldzame weerfenomeen maakt het bestrijden van het vuur nog gevaarlijker. Maar ook in België is in 2021 een kleine vuurwolk ontstaan op het Groot Schietveld in Brecht. Hier zag brandweerlieden toen dat de vuurwolk ook kan inzakken. Dan ontstaat een neerwaartse wind die het vuur naar buiten perst en plots een snelle uitbreiding van het vuur veroorzaakt.

Een pyrocumulonimbus is extreem gevaarlijk omdat deze vuurwolken heftig eigen weer creëren, zoals hevige windstoten, onvoorspelbare vuurstormen en bliksem die nieuwe branden aansticht. Dit maakt het vuur onstuimig en levensgevaarlijk voor bluswerk.

Bron: ANP, KNMI, Havard University, Nieuwsblad.be