Jan van Poppel over de gevolgen van een veranderend klimaat: 'De oude beuk bij mijn ouders'

Als kind genoot Jan van het uitzicht vanuit zijn slaapkamerraam op een oude beuk. Tot twee weken geleden: de boom was weg. Nou ja, niet de hele boom, maar al het groen was verdwenen. Niet de zomer vol natuurrampen, maar juist deze boom gaf columnist Jan van Poppel een inzicht dat hij nooit eerder zo had gevoeld.

De ramen van mijn oude slaapkamer in het huis van mijn ouders zijn enkelglas. Een klassiek kozijn, met houten panelen eronder waar een blauwe regen omheen kronkelt.

Op die slaapkamer kon ik vroeger, zeker als het buiten regende, eindeloos door mijn atlas bladeren. Die atlas zit voor altijd in mijn geheugen, als een leidraad, als een handboek dat ik niet mag en kan loslaten. Niet alleen door de kaarten, maar ook vanwege allerlei tekeningen die hoorden bij verschillende landen. Een ijsbeer op de Noordpool, een leeuw in Kenia, een palmboom op de Seychellen, ga zo maar door.

Op de kaart van Nederland stond een tekening van een boom. Als kind fantaseerde ik altijd dat het precies de boom was die voor ons huis woonde: een oude beuk. De boom groeide op het plantsoen waar alle kinderen uit de buurt voetbalden, politie en boefje speelden, hutten bouwden, noem maar op. Ik zou me niet kunnen voorstellen hoe het uitzicht vanuit mijn oude slaapkamer was geweest zonder die oude beuk.

Tot twee weken geleden. Die grote groene boom, die veelzeggende tekening uit mijn atlas, was verdwenen. Niet omdat de gemeente Valkenswaard inmiddels doet aan illegale houtkap naar Braziliaans voorbeeld, maar omdat bijna alle bladeren als een goudbruin deken op het plantsoen lagen.

Oké, de boom stond er nog. Maar het groen? Weg. Door de extreem droge zomer van 2026 had de oude beuk zo goed als al zijn blad laten vallen. Een beuk heeft een ongekend netwerk aan wortels, maar ze groeien vooral aan de oppervlakte. Als het droog is, en de grondwaterspiegel daalt, kan een beuk dus niet voldoende water opnemen, en krijgt deze ‘droogtestress’. Om complete uitdroging te voorkomen laat hij zijn blad, waar de verdamping van vocht plaatsvindt, vallen. Daarnaast kiest de boom hiermee voor een soort ultieme overlevingsstrategie, waarmee dat kleine beetje energie dat er nog wel is besteed wordt aan de wortels en de stam.

De oude beuk uit mijn jeugd had dus stress. Het gaf een inzicht dat ik nooit eerder zo heb gevoeld. Hoe gek dat ook klinkt na een zomer vol bosbranden en natuurrampen. Ik hou ontzettend van bomen, maar nog veel meer van die oude beuk. En juist die oude beuk had het ontiegelijk zwaar. Een gevolg van een veranderend klimaat dat tot dat moment altijd verder weg leek dan het plantsoen voor mijn ouderlijk huis.

Op de radio hoorde ik deze week een gesprek over een rapport van het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL). De conclusie: het klimaatdoel van de Nederlandse overheid voor 2030 wordt vrijwel zeker niet gehaald. Ook deze week: de Raad van State concludeerde dat het kabinet te weinig doet om klimaatverandering tegen te gaan. 'Een slecht signaal aan de samenleving', aldus de raad.

Ineens klikte er iets in mijn hoofd. Ik haalde mijn oude atlas voor de geest. Ik bladerde virtueel naar de pagina met de kaart van Nederland. Een groene boom, daar nog wel. Bomen laten hun blad dus vallen om te overleven. Ik kon alleen maar denken: misschien moeten wij dat ook wat vaker doen. Iets loslaten, voordat we alles verliezen.