Carrière: Koos Postema

Koos Postema (1932-2026) overzag voor de VARAgids zijn carrière, in 2014. 'We maakten uitzendingen over abortus en echtscheidingen, en euthanasie, waarmee we de eersten waren.'

Dingen van de dag (radio, 1960–1962)

‘Ik wilde heel graag radioverslaggever worden. Het was het romantische jongensverhaal: radiootje spelen toen ik elf jaar oud was. Toch heb ik een onderwijzersopleiding gedaan, voor de klas gestaan, daarna twee jaar in militaire dienst. Maar ja, dat verlangen bleef. En toen stond er in de VARAgids dat de VARA een verslaggever zocht, want radioverslaggever Arie Kleijwegt ging naar de televisie, om een actualiteitenrubriek te maken. Op mijn tachtigste verjaardag hebben ze de brief boven water gekregen waarin ik de Rotterdamse wethouder van onderwijs vraag om een dag vrij, teneinde mij in Hilversum te laten onderwerpen aan een test. Ik moest testen doen die erg veel leken op de onderwijstesten uit die tijd: Nederlands lezen, vreemde talen lezen, algemene ontwikkelingsvragen. Ik zag daar die legendarische radiomannen Kleijwegt en Jan de Troye, de beste radioverslaggevers van heel Nederland, en zat te rillen op mijn stoel. Ik werd aangenomen, voor een proefperiode. In Hilversum ging ik in een pension, want ik woonde in Rotterdam, met mijn vrouw en een heel kleine baby. Ik weet nog dat ik tegen haar zei: “Nu ga ik even geld verdienen!” Nou, met grote moeite kreeg ik ongeveer hetzelfde als in het onderwijs.’

Achter het nieuws (1962–1969)

'Ik denk dat er bij de VARA-televisie misschien tien mensen zaten. Die waren meestal van de radio overgestapt. Arie Kleijwegt vroeg mij ook over te stappen en zo belandde ik in 1962 bij de actualiteitenrubriek Achter het nieuws. Vrij kort daarna ging Kleijwegt naar de VPRO en toen kwam Herman Wigbold als eindredacteur, en die heeft er een stevige rubriek van gemaakt. Dat was knap, als je bedenkt dat onze enige nieuwsbron de telex was, en de krant. Ik ging met krantenknipsels naar Afrika toen daar een oorlog aan het ontstaan was. Met stukjes uit TIME en Newsweek, naar Biafra, in het zuiden van Nigeria, dat zich wilde afscheiden. We reisden heel veel – we waren twee, drie, soms vier weken van huis – en dat trok mij aan. Ik wilde iets van de wereld zien. Of ik bang was? Er was zeker angst, ja. Ik was niet of slecht verzekerd. Daar werd helemaal niet over nagedacht.

Brandpunt, de nieuwsrubriek van de KRO, ging ook veel naar het buitenland. Er werd concurrerend gereisd. Zij haalden wel eens streken uit, dat deden wij ook. De heer Ed van Westerloo van Brandpunt heeft er nog steeds plezier in om tegen journalisten te vertellen hoe zij ergens op een vliegveld zaten en onze postzak met opnames zagen. We hadden een reportage gemaakt en al dat filmmateriaal moesten we opsturen. Je deed het in een zak, daar kwam ‘Rush news, Holland, VARA’ of zoiets op te staan, en dan gaf je het aan een KLM-toestel mee. Van Westerloo gaat er nog steeds prat op dat hij een keer onze zak zag, en toen de bestemming heeft gewijzigd naar Tokio. Dat vele reizen heb ik tien jaar gedaan. Op een gegeven moment had ik niet zoveel zin meer in die verre reizen. We gingen wel specials maken. Over de moord op Kennedy en het rapport van de commissie-Warren daarover, bijvoorbeeld. Avondvullend: om tien voor half negen beginnen, tot elf uur. We maakten ook uitzendingen over abortus en echtscheidingen, en euthanasie, waarmee we de eersten waren. Dat soort onderwerpen begon mij erg te interesseren.’

Een klein uur U en Een groot uur U (1969–1979)

‘Ik wilde meer gaan uitdiepen. Een klein uur U was een talkshow van vijftig minuten. In de zomer hadden we zeventig minuten en heette het Een groot uur U. Het was de bedoeling om taboedoorbrekende televisie te maken, om mensen wat te weten te laten komen. We werden door God noch gebod gestuurd en we deden over elk onderwerp heel gewoon. Wat is er aan de hand? Wat zijn het voor mannen of vrouwen die hiermee te maken hebben?

De onderwerpen dienden zich zelf aan. Er was een man die mij belde en zei: “Wist je dat er mensen zijn die zich in een verkeerd lichaam voelen?” Ik heb de eerste man in de studio gehad die een vrouw was en de eerste vrouw die een man was. Ik had nog nooit van transseksualiteit gehoord. Wel van homoseksualiteit. Albert Mol heeft bij mij in de uitzending verteld dat hij dat was.’
‘Een andere keer las ik in een Engels tijdschrift dat mannen door een knipje in hun zaadleider onvruchtbaar worden. Mooi onderwerp, dachten wij. We moesten naar het NISSO, het Nederlands Instituut voor Sociaal Sexuologisch Onderzoek in Zeist, bellen. Ik leg de kwestie uit, en hoor: “Ik ben de eerste man in Nederland die in Engeland geholpen is.” Nou, dan hebben we er vast één, dacht ik. Daarna zijn we in Engeland geweest om een filmpje te maken met een arts die de sterilisaties uitvoerde. De uitzending leidde tot een groot aantal mannen die naar de ziekenhuizen kwamen, voor de knip. Er volgde nog een tweede aflevering. Voorafgaand daaraan had ik een man aan de lijn die dankzij bemiddeling van ons sneller terechtkon voor zijn sterilisatie. Op een donderdagmiddag. Maar vrijdagavond was de uitzending. Die man vroeg: “Moet ik nou toch komen?” Ik zei: “Ja, komt u maar gewoon, als u zich lekker voelt.” Dat deed hij. In de studio hadden wij echter van die modieuze, houten stoeltjes. Op een gegeven moment stak die man zijn hand op. Ik vroeg: “Wat is uw vraag?” Hij zei: “Ik ben gistermiddag geholpen. Heeft u misschien een kussentje voor me?” We wonnen in 1969 de Zilveren Nipkowschijf. Ik vind De Uren U mijn mooiste tijd. Mijn belangrijkste tijd.’

Met het oog op Morgen (radio, vanaf 1977)

‘De radio bleef ik trouw: vanaf 1977 heb ik het Met het oog op morgen gepresenteerd. Op verzoek van Kees Buurman. Die heeft Langs de lijn ook gemaakt – wórstelingen om dat in zuilenland voor elkaar te krijgen. Samenwerking tussen de omroepen, dus niet meer een AVRO-voetbalrubriek op zondagmiddag, niet meer de VARA om zes uur met Dingen van de dag, niet meer de KRO om kwart over vier… Langzaam begon de ontzuiling. Toen ik bij de VARA-radio begon, gingen we vanzelfsprekend naar het congres van de PvdA-vrouwen. Dat stond op de agenda. Ik hoop voor mijn dood nog mee te maken dat het niet meer hoeft. Dat we gewoon NPO 1, NPO 2 en NPO 3 hebben.’

Verkiezingsavonden (jaren 80)

‘Ik ben anchorman geweest bij verschillende verkiezingen. Zo heet dat tegenwoordig, met een lelijk woord. Op een van die avonden is voor het eerst de kreet ‘geen gelul, gebak van Krul’ gevallen. Er was een bakker in Emmen, die heette Krul, en die had dat op zijn ruit staan. Dat lieten we zien – mocht nét, van de eindredacteur. Als je nu tegen mij zegt: wil je een verkiezingsavond op televisie presenteren, dan zit ik morgen bij de schmink. Dat soort dingen vind ik ontzettend leuk om te doen. Van acht tot twaalf. Spannend. Het is een wedstrijd: zetels erbij en zetels eraf. Heerlijk.’

Olympisch ontbijt (1984, 1988)

‘In 1984 vonden de Olympische Spelen plaats in Los Angeles. Het tijdverschil was negen uur, maar iemand dacht: we kunnen ’s nachts de beelden monteren, en dan ’s ochtends het nieuws van de Spelen brengen. Het ochtendjournaal werd erbij betrokken. Harmen Siezen is dat later komen doen. Wij deden het sportnieuws, en dan kwam hij met het Journaal ertussendoor. Dan moesten wij stil zijn. Dat ging wel eens mis. We hadden op een keer Anton Geesink te gast, de oud-judokampioen. Na het gesprek was het tijd voor het Journaal. Harmen begon verschrikkelijk nieuws voor te lezen, over een of andere overstroming. Geesink ziet die beelden van wegdrijvende auto’s in het water, en zegt hardop: ‘Nou, die staan ook verkeerd geparkeerd, zeg.’ Harmen had er duidelijk moeite mee om zijn lachen in te houden.’ Lees meer

Klasgenoten (1985–1994, bij de VARA, Veronica en RTL)

‘Begin jaren 80 werden ze bij de VARA krankzinnig. Er kwamen ruzies, politieke spelletjes. Ik had daar veel last van. Psychische last. Ik kon er niet tegen. Toen kwam Jef Rademakers in beeld, die kleine Brabander, en die heeft mij in café De Jonge Haan in Hilversum gezegd: “Ik heb een idee voor een programma: Klasgenoten.” en hij kon het mij in acht seconden uitleggen. Dat is met goede ideeën altijd zo. Nou, ik geloof dat ik wel 22.000 afleveringen van Klasgenoten heb gemaakt. Nee – 170 of zo. De VARA vond het een aardig idee, en zei: maak er vijf. Het was meteen raak. Ze sloegen kolossaal aan. De knapste klas die we ooit gedaan hebben, was die van Seth Gaaikema: het gymnasium in Groningen. Griezelig. Zes hoogleraren. Ik geloof dat ik drie vragen heb gesteld, de rest hebben ze allemaal zelf verteld.

Er waren ook heel simpele klassen bij, heel leuke klassen. Gerard Reve, arbeidersbuurt, Watergraafsmeer in Amsterdam. Een van onze redacteuren vond zijn oude schoolmeester, want die noemde Reve in zijn verhalen “een oude man met een rode baard.” Ik vroeg aan die schoolmeester: “Kon hij vroeger al goed opstellen schrijven?’ En die man: “Uitstekend. Heel goed.” “Leest u hem nog wel?” “Ja, hij kan nog steeds mooi schrijven, maar dat het steeds het over die seks moet gaan… Ik zou zeggen: dat moet je maar niet meer doen.” En Reve: “Nee, meester.” Hij speelde het perfect mee. Het was de charme van het programma dat ik allerlei verschillende soorten mensen tegenkwam. Het was leuk om toen Koos Postema te zijn. Ik had een vast dienstsalaris, een goed salaris. Per omroep mochten er vijf in de buitenklasse, en ik kwam erin.

Toen kwam Marcel van Dam de VARA redden, en die saneerde. Van Klasgenoten vond hij: da’s best aardig, maar dat doen we een jaar niet. Toen zijn wij naar Rob Out gelopen, van Veronica. Die zei: goed, begin volgende week maar. En toen ben ik freelancer geworden. De ontzuiling maakte het makkelijker voor mij om weg te gaan bij de VARA. Het maakte me niets meer uit of het bij de publieke omroep was, of bij RTL.’

TV10 (1989), Sport 7 (1996)

‘Of het mijn avonturierszin is geweest, dat ik zowel in het avontuur van TV10 als Sport 7 stapte? Dat weet ik niet. De zenders zijn allebei mislukt. Joop van den Ende had TV10 helemaal klaar. Er waren studio’s, decors. Elco Brinkman, de CDA-minister van Cultuur, had wel trek in commerciële televisie. Maar premier Ruud Lubbers vond de tijd niet rijp. Katholiek hè. Die was ook nog oud-bestuurder van de KRO geweest. Bij Sport 7 zat het zo. Joop van den Ende had tegen mij gezegd: “Je bent bijna 65. Kom bij mij twee, drie jaar werken en daarna kan je weg met een goede pensioenregeling.” Dat klonk goed. En het was een sportzender, dat beviel mij ook. Maar Sport 7 heeft maar een paar maanden uitgezonden. We begonnen met een valse start, doordat er veel kritiek was op de opzet dat mensen moesten gaan betalen voor sport. En Ruud Hendriks beloofde steeds dat kabelmaatschappijen de zender zouden doorgeven, maar dat liep ook niet soepel. Het was geen prettige situatie om in te werken.’

Koos Postema ter plekke (1999–2000)

‘Daarna ben ik voor de RVU programma’s gaan maken. Koos Postema ter plekke vond ik leuk, omdat ik steeds op andere locaties belandde. Het ging om plekken waaraan mensen mooie herinneringen hadden. Waarom ik na mijn pensioen niet iets anders ben gaan doen? Ik werd steeds gebeld! Er zijn collega’s van me die een tweede huis hebben, en die zitten daar veel. Dat kan ook. Maar ik wil graag televisie blijven maken, zo lang het nog kan.’

Max tv-wijzer (2012–2015)

‘Ook hiervoor werd ik gebeld. In tv wijzer praat ik met televisiemakers over hun werk. Er is ook een historische component. Als blijkt dat Sjoerd Pleijsier in de jaren 80 in de dramaserie Het wassende water heeft gespeeld, dan laten we een scène zien waarin hij in een bootje staat. Dan vraagt de redactie of hij komt, of hij weer de kleren uit de serie aan wil trekken, of hij in dat bootje wil staan en wil zeggen wat hij toen zei. En hij doet het. De redacteuren zijn erg goed. Ze werken hard en krijgen alles voor elkaar. Allemaal jonge jongens en meisjes – en dat bij MAX! Maar voor welke omroep ze werken, maakt ze niet uit. Ze hebben het er niet eens over.’

Uit: VARAgids, 2014

In het jaar dat de televisie in Nederland 75 jaar bestaat, werkt de VARAgids aan een tv-encyclopedie. De invloed van televisie op onze samenleving is de afgelopen kwarteeuw altijd enorm geweest. Wekelijks biografieën over oude en nieuwe televisieprogramma’s, aan de hand van de mensen die meewerkten of het presenteerden. Bekijk alle verhalen op varagids.nl/tvencyclopedie