Jan van Poppel: ‘De mens is een probleemsoort. Niet de bever’

De bever wordt steeds vaker als ‘probleemdier’ bestempeld. Columnist Jan van Poppel draait de redenering om: niet de bever is het probleem, maar de mens die niet bereid is iets in te leveren voor de natuur.

Een jaar geleden fietste ik op het snelfietspad tussen Assen en Groningen. Met wat vrienden waren we op een expeditie, voor zover dat kan op een Nederlands snelfietspad tenminste. Verrekijkers mee, misschien droeg één van ons zelfs een afritsbroek. Het doel van onze zoektocht: een bever. Deze was volgens één van mijn vrienden druk bezig een burcht te bouwen, aan de oevers van het kanaal.

Terwijl de zon achter de horizon verdween, het riet nog wat wapperde door de laatste briesjes wind, zagen we ‘m. Zwemmend met zijn gespierde achterpoten, zijn platte staart als roer, alleen zijn kop nog boven water, een grote tak in zijn bek.

Een magisch beeld, ik had nog nooit een bever gezien.

Niet gek, want 150 jaar lang was de bever uitgestorven in Nederland, totdat prins Bernhard in 1988 zes bevers liet vangen in Oost-Duitsland. Iets met netwerken en goede connecties, denk ik. De koninklijke dieren werden op 25 oktober uitgezet in de Biesbosch, in de hoop dat de bever succesvol zou terugkeren naar Nederland. Dat lukte. Bevers verspreidden zich over het hele land. Inmiddels leven hier een flinke zesduizend bevers, van Brabant tot Overijssel, van Limburg tot het snelfietspad tussen Assen en Groningen.

Hoera voor de Nederlandse natuur.

Zou je denken.

Maar nog geen veertig jaar nadat prins Bernhard zes bevers liet invliegen als een soort knaagdier-line-up voor een adellijk fokprogramma, blijkt: de bever doet gewoon wat een bever doet. En dat is blijkbaar een probleem.

Vorige week schreef de NOS namelijk een stukje over ‘probleembevers’. Waterschappen zijn jaarlijks zo’n 4,5 miljoen euro kwijt aan schade door deze dieren. Ze knagen aan dijken, en maken wegen, bruggen en soms zelfs huizen instabiel door al hun gegraaf.

Vervelend, maar ligt dat aan de bever?

Bouwt de mens een dam? Innovatief. Bouwt de bever een dam? Overlast. Bouwt de mens een wijk in drassig moerasland? Een technologisch hoogstandje. Bouwt de bever een burcht aan de oever? Een risico. Bouwt de mens een asfaltweg dwars door een leefgebied? Infrastructuur. Bouwt de bever een gangenstelsel onder diezelfde weg? Sabotage.

Maar draai het eens om: wat denk je dat een bever vindt van een nieuwe woonwijk in een drassig moerasgebied? Of van een dam waardoor zijn leefgebied massaal wordt drooggelegd? Of van een snelfietspad dwars door zijn achtertuin, zodat wij hem lekker met een verrekijker kunnen bekijken?

Overlast? Een risico? Sabotage?

Diezelfde bever die ik die avond zag zwemmen in Assen – met zijn tak, nietsvermoedend – die is door ambtenaren waarschijnlijk inmiddels geregistreerd als 'knelpunt'.

Dat zegt iets over hoe wij naar natuur kijken: leuk als decor, vervelend als het meedoet.

In Limburg werden in 2019 negentien ‘probleembevers’ doodgeschoten. In 2024 waren dat er al 180. Een toename van zo’n 850%. Ik draai de redenering niet nog een keer om. Ik wil niet zelf als knelpunt eindigen.

De mens veroorzaakt al eeuwen overlast aan de natuur. Alleen noemen we het nooit zo. Moerassen drooggelegd voor landbouw, bossen gekapt voor meubels, een snelweg door een natuurgebied – want we moeten snel van A naar B.

Hoe noemen we een soort die dat soort dingen doet ook alweer? Oh ja, een ‘probleemsoort’.

Een bever een probleem noemen kan alleen als wij onszelf ook als probleem zien, en daar wat aan doen.

Maar wij gaan niet onszelf wegvangen. Er komt geen beleidsplan 'probleemmens'. Laat staan dat de NOS daar op die manier over zal schrijven. Wij passen de natuur aan onszelf aan, en zodra de natuur dat andersom probeert, zodra een bever gewoon zijn ding doet, noemen we dat een crisis.

Niet omdat de bever iets fout doet. Maar omdat wij nooit van plan waren omwille van natuurherstel zelf iets in te leveren.