Aardappels spotgoedkoop, maar een frietje is duurder dan ooit: hoe kan dat?

De cafetaria stond jarenlang bekend als dé plek voor een betaalbare, snelle hap. Voor een paar euro had je al een frietje met een kroket of frikandel. Die tijd lijkt voorbij: voor een simpel patatje betaal je tegenwoordig al snel zo’n 3 euro, bijna 45 procent meer dan in 2020. Opvallend, want de aardappelprijs is de afgelopen maanden juist hard gedaald. Hoe kan het dat de prijzen in de snackbar blijven stijgen?

Nederlandse aardappeltelers zaten in april met een overschot van maar liefst 500 miljoen kilo aardappelen. Door de recordoogst en de dalende vraag kunnen boeren hun aardappelen nauwelijks kwijt.

Eind maart was de prijs van 100 kilo aardappelen zelfs even onder de 0 euro gezakt op de Europese vrije markt. Telers moesten in sommige gevallen dus betalen voor de afzet van hun product. Hoe kan het dan dat de prijs van een patatje in de gemiddelde snackbar nog steeds zo hoog is? En waarom liggen aardappels niet voor een spotprijsje in de groenteschappen?

Volgens de Vereniging Professionele Frituurders (ProFri) is het niet raar dat de prijs van patat in de cafetaria niet hard daalt, ondanks de spotgoedkope piepers. “De lage aardappelprijzen hebben onder meer te maken met een grote oogst en een overschot op de vrije markt. Maar die marktprijs werkt niet één op één door in de prijs van friet die cafetaria’s inkopen en bereiden”, zegt directeur Sven Flapper van ProFri.

“De aardappel is slechts één onderdeel van de totale kostprijs”, legt hij uit. ”Tussen de boer en puntzak zitten ook verwerking, transport, opslag, energie, personeel, verpakking en bereiding. Juist in al die schakels zijn de kosten de afgelopen jaren fors gestegen.”

Volgens ProFri is het van belang om onderscheid te maken tussen de voorraad aardappelen bij boeren in de schuur, waarvan de prijs nu laag is op de vrije markt, en aardappelen die op contractbasis worden geteeld en verwerkt. “Veel aardappelen worden vooraf tegen afgesproken prijzen verhandeld. De lage notering voor vrije aardappelen betekent daarom niet automatisch dat cafetaria’s minder betalen voor hun friet. Dat vertaalt zich dus niet rechtstreeks door in een lagere consumentenprijs in de cafetaria.”

Door de inflatie zijn veel dagelijkse producten de laatste jaren flink in prijs gestegen. Hoe is dat in de snackbar? Is snacken anno 2026 veel duurder dan in 2020?

We zetten de prijzen voor je op een rij. Hieronder lees je een tabel met de patat-, frikandel- en kroketprijzen van vijf verschillende cafetaria’s kriskras door het land heen.

Het beeld dat deze steekproef laat zien, is duidelijk.

·      Een kleine patat kostte in 2020 nog 2,28 euro → nu is dat 3,32 euro. Een prijsstijging van 45,6 procent.

·      Voor een frikandel betaalde je 1,93 euro → en nu 2,72 euro. Die is daarmee gemiddeld 40,9 procent duurder.

·      De prijs van een kroket was 2,11 euro → en nu is die 3,03 euro. De vleessnack is dus 43,6 procent duurder.

Uit gesprekken met diverse cafetaria’s blijkt dat loonstijgingen als belangrijkste oorzaak worden genoemd voor de hogere prijzen van friet en snacks.

Zo verklaart ook cafetaria De Greiden in Heerenveen. “De lonen zijn flink gestegen in de jaren tussen 2020 en 2026, wat overigens helemaal terecht is. Maar het draagt wel flink bij aan de prijsstijgingen.”

Cafetaria Fabel Friet in de hoofdstad ziet ook dat de lonen de prijzen beïnvloeden. “Uiteraard is het terecht dat de lonen omhooggaan. Wij zijn tenslotte dankbaar voor ons personeel. Maar dat bekent wel dat de prijzen meestijgen. Wij hebben op een dag wel acht medewerkers staan. Je kunt je voorstellen dat onze prijzen dan wat hoger zijn dan die van cafetaria’s die aan twee man genoeg hebben.”

“Het is ook belangrijk om te onthouden dat cafetaria’s in de randsteden met een hogere huurprijs zitten”, vult Fabel Friet uit Amsterdam aan. “Dat zie je ook terug in de consumentenprijs.”

De boeren zien de aardappelprijs kelderen en de consument betaalt een flinke prijs voor piepers en patat. Wie haalt er dan wel voordeel uit de lage prijs voor aardappelen?

Oprichter Stijn Markusse van actiegroep No Waste Army, dat strijdt tegen voedselverspilling, weet hoe het er achter de schermen van de voedselketen aan toe gaat. “Partijen die profiteren zijn vooral de partijen die flexibel kunnen inkopen op de vrije markt, terwijl ze hun verkoopprijzen richting consument grotendeels gelijk houden. Dat kunnen handelaren, foodservicepartijen en horeca zijn, maar ook retailers en supermarkten. Zij kunnen tijdelijk goedkoper aardappelen inkopen zonder dat consumentenprijzen direct even hard meebewegen.”

Supermarkten willen graag dat je nu dezelfde prijs betaalt voor aardappelen als de maand ervoor, geeft Markusse aan. “Voor een deel kopen supermarkten altijd hun aardappelen van de vrije markt en betalen ze er dus heel weinig voor. Maar daarvoor gaan ze de prijs niet naar beneden aanpassen, want dan moet de prijs na een paar maanden ook weer omhoog.”

Waarom jij in de supermarkt dus telkens dezelfde prijs betaalt, is volgens Markusse goed te verklaren. “Het systeem van supermarkten is ingericht op stabiele marges en voorspelbare volumes, niet op het oplossen van pieken in landbouwproductie. Daardoor blijft een groot deel van het risico uiteindelijk bij de boer liggen.”