Zo dring je de macht van aandeelhouders terug

Velen verwijten de vakbond en de werknemers roekeloosheid en hebzucht. De vraag rijst: als alle vakbonden zo hard de strijd aangaan, wie waarborgt dan nog de economische veiligheid van het land? [Gabi Verberg, ‘Vakbond vs. Landsbelang: ruzie in Zuid-Korea over winstdeling chipafdeling Samsung’, NOS Nieuws. 22.05.2026]

Wat een ongelofelijke cynische uitspraken. Je moet het maar durven om de arbeiders in een kapitalistische stelsel van hebzucht te beschuldigen en een vakbond die voor winstdeling opkomt te verwijten dat zij de ‘economische veiligheid’ op het spel zet.

Critici van de nieuw opgerichte vakbond vinden dat de winsten juist geïnvesteerd moeten worden in innovatie van de sector, omdat ze anders snel dreigen weg te vallen. Zij worden in die angst ondersteund door een gepromoveerd onderzoeker aan de Singapore Management Universiteit: “De chipindustrie kent moordende concurrentie. Dus als je de winst niet terug investeert in onderzoek en ontwikkeling, krijg je misschien niet de resultaten waar je op hoopt”.

Deze verdedigers van de kapitalistische economie durven het nota bene de arbeiders te beschuldigen van hebzucht en zwijgen over de hebzucht van de kapitalisten/aandeelhouders die alleen maar in zoveel mogelijk korte termijnwinst zijn geïnteresseerd.

Het is belangrijk dat arbeiders opstaan tegen hun ‘bazen’ en niet alleen een substantieel aandeel in de winst, die zij tenslotte gecreëerd hebben, maar ook een beslissend aandeel in de algehele  zeggenschap binnen hun bedrijf verwerven. Dan kunnen zij onder meer op democratische wijze bepalen welk deel van de winst naar hun loonzakje gaat en welk deel elders geïnvesteerd gaat worden voor het garanderen van onafhankelijkheid, het waarborgen van de missie op de lange termijn en het beschermen van de onderneming tegen overnames

‘Steward Ownership’
|Stewards nemen de beslissingen die er echt toe doen en hebben de volgende verantwoordelijkheden:
1. Missiebewaking: Ervoor zorgen dat de winst wordt herinvesteerd of gebruikt in lijn met de doelstelling van de onderneming.
2. Langetermijndenken: Beschermen van het bedrijf tegen overnames of het verkopen van de onderneming voor kortetermijnwinst.
3. Aansturing: Het benoemen van de directie of het bestuur en toezicht houden op de bedrijfsvoering.

De moderne beweging voor steward-ownership (rentmeesterschap) vindt haar oorsprong in Duitsland. De term werd in 2015 gemunt door het PurposeFoundation netwerk, dat zocht naar een ondernemingsmodel waarin winst de missie dient en  zeggenschap niet bij externe aandeelhouders met hun gerichtheid op kortetermijnwinst ligt, maar bij medewerkers van het bedrijf, externe experts, oprichters, voormalige eigenaars of vertegenwoordigers van de klanten, leveranciers concurrenten en andere partijen die zich kunnen vinden in de ‘missie’.

Het economisch eigendom en de zeggenschap (stemrecht) zijn gescheiden. Zeggenschap ligt bij de stewards. Zij bewaken de ‘missie’ en de continuïteit, maar zijn geen traditionele eigenaren die op winstmaximalisatie voor de aandeelhouders uit zijn. De winst kan door hen geherinvesteerd worden in het bedrijf of aan goede doelen besteed.

Arbeiderszelfbestuur
Wat is het verschil tussen steward-ownership het al veel langer bestaande arbeiderszelfbestuur? Bij arbeiderszelfbestuur is een bedrijf direct eigendom van de werknemers en heeft vaak de vorm van een coöperatie. Alle werkers bezitten stemrecht en beslissen mee over het beleid van de onderneming. De winst wordt zo op democratische wijze verdeeld onder de werknemers of bijvoorbeeld ingezet worden om de arbeidsomstandigheden te verbeteren. Bazen en managers worden meestal door en onder de werknemers gekozen, waardoor traditionele hiërarchieën vervallen.

Arbeiderszelfbestuur is in meerdere opzichten superieur aan steward ownership, omdat bij steward ownership de macht vaak bij een selecte groep 'stewards' die deels van buiten het bedrijf afkomstig zijn. Bij steward ownership is nog steeds sprake van een hiërarchische structuur. De stewards (rentmeesters) zijn eigenlijk de nieuwe bazen die niet door de arbeiders gekozen worden. Bij arbeiderszelfbestuur kiezen de mensen van het bedrijf democratisch hun eigen directeuren of beter gezegd hun coördinatoren.

Er bestaat bij arbeiderszelfbestuur ook geen bindende ‘missie’ voor het bedrijf. De arbeiders bepalen ook ten allen tijden zelf alle aspecten van het bedrijfsbeleid en plukken zelf de vruchten van hun inspanningen. Dit heeft een positieve invloed op hun motivatie en arbeidssatisfactie.

De arbeiders kiezen zelf democratisch hun leidinggevenden en directie. Er zijn dus geen 'bazen van bovenaf'. Het bedrijf is daadwerkelijk van en voor de werkers, waardoor er geen scheiding is tussen de 'rentmeesters' (stewards) en de arbeiders op de werkvloer.

Het zou heel mooi zijn als de acties van de werkers van Samsung, met ondersteuning van de politiek, zouden leiden tot een steward-owned bedrijf en hopelijk op langere termijn tot een stelsel van arbeiderscoöperaties, zoals die in het Spaanse Mondragón (250 coöperaties, meer dan 83.000 medewerkers) al zo'n 70 jaar overwegend succesvol functioneren. Ik heb daaraan in een eerdere opinie-bijdrage op dit platform wat uitgebreider aandacht besteed.