Logo Joop
De opiniesite van BNNVARA met actueel nieuws en uitgesproken meningen

Zembla en het conflict met persvoorlichters

  •  
21-02-2023
  •  
leestijd 3 minuten
  •  
1483 keer bekeken
  •  

Op 13 april 2018 wordt Zembla-journalist Ton van der Ham gearresteerd in het UMC Utrecht. Het is het gevolg van een totaal ontspoorde relatie tussen een persvoorlichter aan de ene kant en de journalist aan de andere kant. Hoewel deze escalatie een uitzondering is, is een conflict tussen woordvoerders en journalisten dat helaas niet. In een nieuwe aflevering van de Zembla Podcast praten Ton van der Ham en eindredacteur Manon Blaas hierover. 

De arrestatie van Ton van der Ham in het UMC Utrecht heeft een lange aanloop. Vanaf 2015 doet hij onderzoek naar misstanden in het ziekenhuis. Hij maakt voor Zembla drie uitzendingen over de angstcultuur en verzwegen calamiteiten op KNO-afdeling van het ziekenhuis. Toen Ton, samen met zijn collega Norbert Reintjens, met het onderzoek begon, herkende hij meteen een typische reflex, vertelt hij in de podcast: “Wij werden de vijand. Ze gingen op zoek naar wie onze bronnen waren, in plaats van uit te zoeken wat er aan de hand is in hun eigen ziekenhuis. Dat werd een hele gespannen verhouding.” 

Die spanning is er nog steeds als Ton in 2018 door een doodzieke patiënt wordt uitgenodigd voor een lezing in het ziekenhuis. Na lang wikken en wegen besluit hij te gaan, met camera, omdat andere journalisten ook filmopnames mogen maken. Maar bij aankomst in het ziekenhuis wordt hij tegengehouden door de woordvoerder. Ook na afloop van de lezing mag hij geen opnames maken, terwijl dat was afgesproken. Als hij dat toch probeert, wordt hij gearresteerd.

Waarom is er zoveel wantrouwen?
Omdat Ton in zijn werk regelmatig botst met persvoorlichters, wilde hij hier meer over te weten komen. Eind 2021 trekt hij daarom drie maanden lang naar Oxford - naar het Reuters Institute for the Study of Journalisme - om hier onderzoek naar te doen. Waarom is er zoveel wantrouwen over en weer tussen onderzoeksjournalisten en persvoorlichters? Kan dat niet beter? En moet het niet beter om goede journalistieke verhalen te kunnen maken?  Ton spreekt in zijn onderzoek met tientallen woordvoerders, communicatieadviseurs en PR-medewerkers. Het spannendste gesprek is tussen hem de de woordvoerder die hem liet arresteren: Eric Trinthamer. Ze hebben elkaar sinds de arrestatie niet meer gesproken. “Ik realiseerde me nu pas dat de confrontatie in het UMC Utrecht voor hem ook heel intimiderend moet zijn geweest.” vertelt Ton: “Ik zag hem als een opponent en hij zag mij als een opponent en dan zit je in een situatie dat je je niet meer in de ander kan verplaatsen. Hij vertrouwde mij niet, hij vond mij echt gevaarlijk.”

Wat weten ze allemaal? En wat weten ze nog meer?
In het gesprek zegt Trinthamer dat hij de situatie destijds anders had moeten aanpakken. Dat hij Ton had moeten bellen om uit te leggen hoe ingewikkeld de zaak lag in het ziekenhuis en had moeten proberen om afspraken te maken.  Ton vertelt dat hij, onder andere door het gesprek met Trinthamer, weet dat het ongelooflijk belangrijk is om je in elkaar te verplaatsen. En dat het belangrijk is om te snappen wat de impact is van het werk dat Zembla doet. “Als wij bellen, ontstaat er meteen paniek en stress: wat weten zij dat wij niet weten? En wat weten ze nog meer?”  Die spanning moet er vanaf, want nu overheerst het wantrouwen: “We hoeven geen vrienden te zijn, maar er zou op z’n minst wederzijds vertrouwen moeten zijn.” zegt Manon Blaas. “Zij moeten erop vertrouwen dat wij fair, verantwoordelijk en journalistiek rechtvaardig ons werk doen, en wij moeten erop vertrouwen dat wij eerlijk antwoord krijgen.”  

Beluister het hele gesprek in de Zembla Podcast:

Delen:

Praat mee

onze spelregels.

avatar
0/1500
Bedankt voor je reactie! De redactie controleert of je bericht voldoet aan de spelregels. Het kan even duren voordat het zichtbaar is.

Reacties (5)

Pater
Pater21 feb. 2023 - 14:24

Laten we wel wezen: de aanpak van Zembla is vaak ook zeer polariserend.

2 Reacties
WillemdeGroot
WillemdeGroot21 feb. 2023 - 15:51

Polariserend? Onderbouw dat eens, Pater. Ik zou liever zeggen: feitelijk.

Jozias2
Jozias221 feb. 2023 - 21:28

@willem, Dat onderbouwen door een aantal bronnen te noemen is kennelijk niet toegestaan.

stokkickhuysen
stokkickhuysen21 feb. 2023 - 13:04

Heel goed onderwerp. Ik denk dat voor een deel de oorzaak gevonden kan worden in het feit dat journalisten worden verdacht van 'deelinfo' zoeken. Ze hebben een verhaallijn en gaan dan op zoek naar quotes en feiten die hun verhaallijn onderbouwen, in plaats van te proberen verslag te doen over een onderwerp. In die zin vind ik het fenomeen dat journalisten zeggen dat ze tegelijkertijd activist kunnen zijn vreemd.

1 Reactie
Nejras
Nejras21 feb. 2023 - 22:06

Eh.. wel eens een aflevering van zembla gezien?

WillemdeGroot
WillemdeGroot21 feb. 2023 - 12:50

Persvoorlichters, dan wel woordvoerders, daarvan heb je grofweg twee soorten. Je hebt degenen die zich geen voorlichter mogen noemen, maar dat toch doen: degenen die het als hun taak zien om het bedrijf, dan wel de overheidsinstantie waarvoor ze werken zo gunstig mogelijk in het daglicht, dus via o.a. de media, te plaatsen, en degenen, meest te vinden bij de overheid, die het als hun taak zien om objectieve voorlichting te geven. Met name bij de overheid, want openbaar bestuur, is het wezenlijk om die objectieve voorlichting te geven. Alles wat per definitie openbaar is, dient gedeeld. Bij de steeds groter worden massa van communicatie-adviseurs, voorlichters en woordvoerders bij het bedrijfsleven worden per definitie bedrijfswelgevallige mededelingen gedaan. Een niet te onderschatten probleem is dat degenen die het openbaar bestuur vertegenwoordigen steeds meer de marketing kant opgaan: manipuleren met mededelingen, waarbij het belang van dat bestuur, dan wel een politiek persoon, voorrang krijgt op een feitelijke weergave van de werkelijkheid.