Waar kritiek op Israël een echo van antisemitisme wordt

Op 16 mei 2026 publiceerde Joop het artikel “Lastercampagne tegen linkse kandidaten bij Franse verkiezingen getraceerd naar Israël”. De reacties onder dit zakelijke artikel vond ik schokkend. Ik hoorde er de echo van oud antisemitisme in.

Cyberhuurlingen en hun klanten hebben geen nationaliteit
In het artikel wordt beschreven hoe het qua herkomst Israëlische cyberbedrijf Black Core probeerde om in opdracht van een niet nader genoemde opdrachtgever Franse lokale verkiezingen te beïnvloeden. Voorzover ik weet, is er geen bewijs geleverd dat de Israëlische overheid rechtstreeks opdracht heeft gegeven tot de in het artikel genoemde ondermijning van verkiezingen in Frankrijk. Het bedrijf Black Core levert laster, hacking, desinformatie, nepaccounts en een keur van andere beïnvloedingsmethoden. In het artikel worden ook andere Israëlische bedrijven genoemd.

Inderdaad vinden commerciële cyberbedrijven als NSO, Black Cube, Tal Hanan, Team Jorge hun oorsprong in Israël. De klanten van deze bedrijven komen van over de gehele wereld en zijn divers: financiële magnaten, grote bedrijven, advocaten, politici, mensen die verwikkeld zijn in rechtszaken of die door media op de korrel worden genomen als gevolg van hun te veroordelen gedrag. Israëli’s zijn niet de enigen die op deze markt van legale en illegale cyber- beïnvloeding opereren. Je hebt dergelijke bedrijven ook in Rusland, de Verenigde Staten, het Verenigd Koninkrijk en andere landen.

Wanneer “Israël” de plaats van “de Jood” inneemt
Voor alle duidelijkheid: ik behoor niet tot de mensen die kritiek op Israël en zelfs het bestaansrecht van de staat Israël gelijkstellen met antisemitisme. Je bent ook geen antisemiet als je walgt van al het geweld en het onrecht dat je signaleert.

Hoe kan het dan dat een deel van de reacties op dit zakelijke, informatieve artikel bij mij een gore nasmaak achterliet? Ik kon er eerst niet de vinger op leggen wat mij stoorde. Het duurde even voordat ik het zag. Ik hoorde de echo van antisemitische noties uit het verre en nabije verleden. De overeenkomst met de antisemitische “Protocollen van de Wijzen van Zion” en andere antisemitische uitingen spatte mij in het gezicht. Het artikel gaf de reageerders een aanleiding om weer eens fel, laat ik het echo-antisemitisch noemen, uit te pakken. Een “echo” omdat Joden niet expliciet worden genoemd. De beschuldigingen volgen echter de melodie, opgefokte maat en vorm van oudere antisemitische vooroordelen en uitingen. De focus is volstrekt op Israël gericht. Alsof al het kwaad uit Israël komt. De Joodse staat wordt in de kern van zijn bestaan gezien als de grootste bedreiging van de wereldvrede. Er is een complot om de wereld te vergiftigen. [Israël beïnvloedt zelfs door ongehoorde beïnvloeding van het stemmen “ons” songfestival (maar dat terzijde).]

Concreet:
“Er is een etnonationalistisch, misdadig zionistisch complot uitgevoerd door een superras dat gesteund door de meest malafide schurkenstaat in de wereld de tentakels uitspreidt om de gehele wereld te vergiftigen. De zionisten zijn niet alleen de genocide plegers, zij zijn eigenlijk ook zelf antisemieten omdat zij door hun zionistisch project negatief afstralen op Joodse gemeenschappen.”

Verzonnen, nee. Leest u maar even mee met de reacties onder het artikel.

Ik citeer:

“-Maar dat waren toch antisemitische "complottheorieën"?
-Welke misdaden deinzen ze niet voor terug, deze doorgedraaide etnonationalistische misdadigers?
"....het pleegt een genocide op mensen die niet tot het superras behoren..
-Goh Israel zit er achter. Wie had dat nu kunnen denken? De meest malafide schurkenstaat in de wereld.
-De tentakels van het zionistisch Israelisch regieme vergiftigen heel de wereld.
-Stop dit, dan bevrijd je de Palestijnen, Joden, de wereld van een altijd maar dooretterend ellende. En dit nog. Zij die dit in stand houden zijn net zo goed antisemitisch omdat zij het zionistisch project steunen dat negatief afstraalt op de Joodse gemeenschappen.”

Tot zover de citaten van reageerders onder het artikel.

Het laatste citaat vond ik het bizarst: de ondersteuners van het Israël zijn antisemiet omdat het zionistisch project de positie of beeld van Joodse gemeenschappen verslechtert. Projectie?

Zijn al die reageerders antisemiet? Ik weet het niet. Misschien wel, misschien niet. Het maakt mij ook niet uit. Het gaat mij om het signaleren van een sociaal feit: een trend, een beeld, een echo van oudere antisemitische patronen. Dat zie je het duidelijkst wanneer je al die opeenvolgende reacties achter elkaar zet. Dan wordt het beeld compleet.

De dunne lijn tussen obsessie en antisemitisme
De steeds sterker en breder gedragen afkeuring en woede over wat Israël doet in Gaza, de West Bank en Iran leidt tot een nieuwe uitingsvorm van antisemitisme. Die is qua symboliek en uiting niet één op één gelijk aan oudere vormen van antisemitisme. Antisemitisme is echter besmettelijk en past zich als een virus aan aan het tijdsgewricht. Dat gebeurde in de middeleeuwen tijdens epidemieën en kruistochten, tijdens de inquisitie op het Iberisch schiereiland, bij de pogroms in Rusland aan het einde van de negentiende eeuw, tijdens de Shoah, en ook in Oost-Europa waar antisemitisme zich vermengde met woede over de communistische overheersing.

En vandaag de dag vormen de oorlogen in het Midden-Oosten, met alle afschuwelijke beelden van dood, leed, honger, ziekte en landroof op de West Bank opnieuw een voedingsbodem waarop antisemitisch onkruid kan woekeren. Dan ontstaat een cirkel waarin alles wat met Israël verbonden is - dus ook Joden buiten Israël - irritatie, spanning of incidenteel geweld oproept.

Oudere antisemitische noties blijven in de cultuur aanwezig en beïnvloeden ongemerkt het denken van mensen. Zo kunnen mensen langzaam de echo voorbij raken en daadwerkelijk antisemitisch worden. Hopelijk gebeurt dat bij velen niet.

De naar mijn mening obsessieve en buiten proporties geraakte focus op Israël in media en debat versmalt het gebied tussen - terechte of onterechte - zware kritiek op de Israëlische politiek en oorlogsvoering enerzijds, en anderzijds een antisemitische, dolgedraaide preoccupatie met alles wat Israël doet, tot en met het songfestival aan toe.

Aan de goede kant: voorwaardelijke acceptatie
Symbolen, aanleidingen en argumenten veranderen. Het resultaat blijft uiteindelijk hetzelfde: Joden hebben er last van. Antisemitisme geeft antisemieten bovendien een vorm van sociale en morele bevrediging. Het versterkt een gevoel van groepsidentiteit. Men staat immers “aan de goede kant ”.

De overeenkomst met oudere vormen van antisemitisme is dat Joden er wereldwijd opnieuw steeds vaker mee te maken krijgen. Soms in lichte vorm: terugkerende druk om zich te verantwoorden of Israël expliciet te veroordelen, het weigeren van zaalruimte aan Joodse organisaties, druk op Joodse leerlingen en studenten. Soms gaat het verder en eindigt het in fysieke aanvallen.

Een paar jaar geleden haalde ik daar nog mijn schouders over op. Ik dacht naïef dat het wel weer zou overwaaien. Dat het beest, net als na de Libanon-oorlogen rond de eeuwwisseling, uiteindelijk weer terug zijn hok in zou kruipen. Maar inmiddels haal ik mijn schouders niet meer op.

Er is een anti-Israëlische reactie ontstaan van een omvang en heftigheid waarvan Joden wereldwijd de gevolgen ondervinden. Bovendien raakt de meningsvorming over Israël steeds meer verweven met andere maatschappelijke breuklijnen: migratie, populisme in Europa, de tegenstelling tussen de liberale rechtsstaat en radicaal rechts.

Afstand nemen van zionisme en Israël heeft daardoor een symbolische waarde gekregen. Het laat zien dat je “aan de goede kant staat”. Van Joden wordt steeds vaker verwacht dat ook zij bewijzen dat zij “aan de goede kant staan”. Zo ontstaat langzaam een vorm van voorwaardelijke acceptatie.

Naschrift redactie: in dit stuk staat een reactie vermeld die door de moderatie is geglipt. We hebben die alsnog verwijderd maar laten die in dit artikel staan vanwege de kwestie die de auteur aan de kaak stelt.