VVD vindt belasting op vermogen ondenkbaar, maar die op werk heel gewoon

In mijn vorige column schreef ik over de uitgestoken hand van december, waarmee D66 en CDA na de verkiezingen de Kamer uitnodigden om samen aan de slag te gaan. Vinger voor vinger werd die hand weggegeven, tot er weinig meer overbleef dan een lege handpalm. Afgelopen week kwam er een nieuwe hand op tafel, uit een onverwachte hoek. Jesse Klaver (PRO) en Laurens Dassen (Volt) dienden bij het Belastingplan een amendement in dat ze zelf ook een uitgestoken hand noemden.

De reactie van de VVD liet weinig ruimte voor interpretatie. Kamerlid Wendy van Eijk noemde het „ondenkbaar” dat een coalitiepartij het voorstel in deze vorm zou steunen. Het zou in strijd zijn met het coalitieakkoord en slecht uitpakken voor het vestigingsklimaat. Ondenkbaar is nogal een woord. Zeker als je bedenkt dat het voorstel juist probeert iets te doen waar D66 en CDA in december zelf voor pleitten: de belasting op arbeid minder laten stijgen en vermogen een groter deel laten bijdragen. Wat staat er eigenlijk in dat amendement?

Wat Klaver en Dassen voorstellen
PRO en Volt willen dat de lasten op arbeid volgend jaar 1,5 miljard euro minder stijgen dan het kabinet voorstelt. Dat gebeurt via een verhoging van de algemene heffingskorting met 180 euro. Werkenden gaan er daarmee iets op vooruit. Of beter gezegd: ze gaan minder achteruit, want ook met dit voorstel stijgen de lasten op arbeid nog steeds.

De rekening wordt via een aantal vormen van vermogen en fiscale regelingen betaald. Het toptarief in box 2 gaat van 31 naar 33 procent. Directeuren-grootaandeelhouders mogen nog maar 17.500 euro lenen uit hun eigen bv, waar dat nu in beginsel 500.000 euro is. Ook worden constructies rond schenkingen op papier aangepakt en verdwijnen bepaalde fiscale doorschuifregelingen bij het erven of schenken van aandelenbelangen. In box 3 komt vanaf 2029 een nieuw toptarief van 45 procent. Vooral dat laatste onderdeel krijgt veel aandacht. Dus laten we daar even naar kijken.

Wie betaalt straks die 45 procent?
Box 3 gaat over inkomen uit sparen en beleggen. Het voorgestelde toptarief geldt niet over het vermogen zelf, maar over het deel van het belastbare inkomen uit vermogen boven 80.578 euro per jaar. De indieners rekenen daarbij met een gemiddeld rendement van 6 procent. Om die grens te bereiken, is dan ruim 1,3 miljoen euro aan vrij vermogen nodig, dus zonder de eigen woning mee te tellen.

Wie een miljoen euro aan beleggingen heeft, komt bij die rekensom niet in de nieuwe schijf terecht. Bij 2,5 miljoen euro aan beleggingen bedraagt het belastbare rendement bij 6 procent ongeveer 150.000 euro. Het hogere tarief geldt dan alleen over het deel boven de grens van 80.578 euro. De extra belasting komt in dat voorbeeld uit op ongeveer 6.250 euro per jaar.

Dat is natuurlijk geen gering bedrag. Maar het is ook iets anders dan 45 procent belasting over je hele vermogen. Het gaat om een hoger tarief over een deel van het rendement bij mensen met een aanzienlijk vrij vermogen. Wie de term miljonairsbelasting gebruikt, moet dus wel uitleggen waar die grens precies ligt.

Wat is er dan zo ondenkbaar?
Het amendement moet de lasten op arbeid met 1,5 miljard euro verlichten. Zet dat bedrag eens af tegen wat hetzelfde kabinet eerder heeft besloten. Met een VVD-minister op Financiën is het heel goed denkbaar gevonden om de belastingschijven niet volledig met de inflatie mee te laten groeien. Dat levert de schatkist vanaf 2028 naar verwachting 1,9 miljard euro op. De rekening komt bij werkenden terecht. Toen hoorde je vanuit de VVD weinig over het vestigingsklimaat of over de vraag of dit wel een eerlijke verdeling van de lasten was. Nu er een voorstel ligt om een deel van die rekening bij grotere vermogens neer te leggen, is het ineens ondenkbaar.

Klaver verdedigde zijn voorstel met een principe dat niet bepaald revolutionair klinkt: wie geld verdient met vermogen, zou daar niet vanzelfsprekend minder belasting over moeten betalen dan iemand die hetzelfde bedrag met werken verdient. Gelijke monniken, gelijke kappen. Je zou denken dat een liberale partij daar wel iets in herkent.

Het vestigingsklimaat verdient serieuze aandacht. Ondernemers moeten kunnen investeren en familiebedrijven moeten niet onnodig worden belemmerd. Maar het vestigingsklimaat bestaat niet alleen uit de fiscale positie van een directeur-grootaandeelhouder. Het gaat ook over de verpleegkundige, de installateur en de leraar die hier werken, belasting betalen en van hun salaris een huis proberen te kopen.

Er valt best over te praten
Niet ieder onderdeel van het amendement is even sterk. Het CDA heeft bijvoorbeeld gewezen op de gevolgen voor familiebedrijven. Dat is een serieus punt. Een bedrijf dat van ouder op kind overgaat, moet niet gedwongen worden verkocht omdat de belastingaanslag niet kan worden betaald. Maar daar kun je een regeling op aanpassen. Denk aan een uitzondering voor bedrijven die daadwerkelijk worden voortgezet, of een betere betalingsregeling. Dat is iets anders dan het hele voorstel bij voorbaat afwijzen.

Ook over het verder beperken van leningen uit de eigen bv valt te discussiëren. Maar een half miljoen euro uit je eigen vennootschap kunnen lenen zonder dat daar direct belasting over wordt geheven, is niet iets wat je zonder meer onder normaal ondernemerschap hoeft te scharen.

Premier Jetten zei tijdens het debat dat hij bij de coalitiepartijen geen harde blokkade had gehoord. Als D66-lid was ik blij dat te horen. Inmiddels gaat in Den Haag het scenario rond waarin D66 en CDA vóór het amendement stemmen en de VVD tégen. Zo kan iedereen zijn eigen verhaal vertellen en komt er misschien toch een Belastingplan dat ook in de Eerste Kamer steun krijgt. Fraai is anders, maar politiek is soms ook het zoeken naar een uitweg.

Voor de VVD blijft dan wel een vraag liggen. Als een verschuiving van 1,5 miljard euro van arbeid naar de grootste vermogens ondenkbaar is, wat stelt de partij daar dan tegenover? Hoe wil zij de lasten voor werkenden verlichten? Want daar waren we het in december toch over eens: werken moet meer lonen.

Mijn vorige column eindigde met een lege handpalm. Nu heeft de oppositie daar iets in gelegd. Het is bovendien precies wat D66 en CDA zelf hebben voorgesteld: minder belasting op werk en een grotere bijdrage van vermogen. De VVD hoeft niet ieder onderdeel van het amendement over te nemen. Maar wie het hele voorstel ondenkbaar noemt, mag op zijn minst uitleggen waarom de rekening voor werkenden kennelijk wél vanzelfsprekend is.