Vrede in Libanon vraagt meer dan het ontwapenen van Hezbollah

Wie de afgelopen dagen de discussies op sociale media over een mogelijk vredesakkoord tussen Israël en Libanon heeft gevolgd, krijgt de indruk dat de meerderheid van de Libanezen staat te popelen om vrede met Israël te sluiten, zodat Hezbollah eindelijk ontwapend kan worden. Dat beeld is echter misleidend. Veel van de luidste stemmen op sociale media komen uit de rechtse christelijke hoek van Libanon. Een deel van hen voelt zich historisch en politiek nauw verbonden met het Westen en heeft al decennialang een pragmatische of zelfs openlijke relatie met Israël.

De bekendste christelijke politieke beweging, de Kataeb (Phalange), werd in 1936 opgericht door Pierre Gemayel en liet zich in haar beginjaren inspireren door de autoritaire massabewegingen die destijds in Europa opkwamen, waaronder die van Franco en Mussolini. Toen ik tijdens de burgeroorlog in Beiroet woonde, zag ik met eigen ogen hoe christelijke milities werden bewapend met onder andere Amerikaanse M16-geweren en Israëlische Uzi-machinepistolen. Hun samenwerking met Israël was geen geheim. Daardoor werden zij in het Midden-Oosten soms zelfs de "Joden van de Arabische wereld" genoemd.

Het doet mij pijn dit te schrijven, omdat ik verschillende Libanese christelijke vrienden heb die ik zeer respecteer. Maar tegelijkertijd heb ik ook ervaren dat sommige christelijke politieke stromingen weinig verbondenheid voelen met de sjiitische, soennitische, druzen- en Palestijnse gemeenschappen van Libanon. De meest tragische illustratie van hun samenwerking met Israël was de slachting in de Palestijnse vluchtelingenkampen Sabra en Shatila in september 1982. Nadat het Israëlische leger West-Beiroet had omsingeld, kregen christelijke Phalangistische milities toegang tot de kampen. Gedurende ongeveer twee dagen werden meer dan duizend Palestijnse vluchtelingen en Libanese burgers gedood, waaronder veel vrouwen, kinderen en ouderen.

Sabra en Shatila vormen tot op de dag van vandaag een pijnlijk symbool van de nauwe militaire samenwerking die destijds bestond tussen Israël en delen van de christelijke milities. Die historische werkelijkheid verklaart mede waarom vele Libanezen met grote argwaan kijken naar de christelijke president Joseph Aoun, die vrede met Israël wil sluiten. Een land dat verantwoordelijk is voor duizenden Libanese doden, grootschalige verwoestingen in het zuiden en de bezetting van bijna 10% van Libanon. Israël is de bezettende macht en voor vrede moet Israël zich eerst volledig terugtrekken en toezeggen dat het zal bijdragen aan de herstelwerkzaamheden.

De ongemakkelijke waarheid over Hezbollah
Dat neemt niet weg dat de militaire tak van Hezbollah uiteindelijk ontwapend moet worden. Geen enkele gewapende organisatie zou buiten de controle van de Libanese staat mogen opereren. Maar wie denkt dat daarmee alle problemen zijn opgelost, onderschat de complexe werkelijkheid van het Midden-Oosten. Hezbollah vervult immers niet alleen een militaire rol tegenover Israël, maar vormt ook een dam tegen nog extremistischere jihadistische bewegingen. Tijdens de Syrische burgeroorlog speelde Hezbollah een belangrijke rol in de strijd tegen ISIS en Jabhat al-Nusra langs de Syrisch-Libanese grens. Daarmee hielp de organisatie voorkomen dat deze jihadistische groepen zich blijvend in Libanon konden vestigen, iets wat het Libanese leger absoluut niet had kunnen doen.

Veel van deze jihadistische bewegingen zijn voortgekomen uit een radicale salafistische ideologie, die jarenlang werd verspreid en gefinancierd door invloedrijke netwerken uit de Golfregio, waaronder Saoedi-Arabië, al is de rol van de Saoedische staat zelf door de jaren heen veranderd en onderwerp van debat. Ook in Europa is het van belang onderscheid te maken tussen verschillende stromingen binnen de islam. De zwaarste jihadistische aanslagen van de afgelopen decennia, waaronder de aanslagen op de Bataclan in Parijs (2015), de promenade in Nice (2016), de luchthaven en metro van Brussel (2016), de kerstmarkt in Berlijn (2016) en de metro van Londen (2005), werden niet gepleegd door sjiitische extremisten, maar door aanhangers van soennitische jihadistische organisaties zoals Islamitische Staat (ISIS) en Al Qaida. Hun ideologische basis ligt in een radicale salafistisch-jihadistische interpretatie van de islam, die door veel veiligheidsexperts als gevaarlijker beschouwd wordt dan die van Hezbollah, omdat zij streeft naar een grensoverschrijdend islamitisch kalifaat en wereldwijd geweld tegen burgers legitimeert, terwijl Hezbollah zich primair richt op Israël.

Dat betekent geenszins dat Hezbollah een vreedzame organisatie is, maar hun militaire tak is uiteindelijk wel ontstaan als een verzetsleger tegen de Israëlische invasie van Libanon in 1982 en de daaropvolgende Israëlische bezetting van Zuid-Libanon. Daarnaast zal de liquidatie van Hassan Nasrallah op 27 september 2024 door een Israëlische luchtaanval op zijn ondergrondse commandocentrum in Beiroet, binnen Hezbollah niet snel worden vergeten. Voor veel aanhangers geldt hij als een martelaar en een symbool van het verzet tegen Israël. Dat maakt vrijwillige ontwapening politiek en emotioneel uiterst moeilijk. Wie dus uitsluitend focust op Hezbollah en tegelijkertijd de rol van Israël en die van salafistisch-jihadistische bewegingen onderschat, mist een belangrijk deel van de werkelijkheid. Een stabiel Libanon heeft uiteindelijk belang bij het terugdringen van alle gewapende organisaties, ongeacht hun religieuze of politieke achtergrond.

Gedoemd om te vallen
Het op 26 juni 2026 in Washington ondertekende trilaterale raamwerk tussen de Verenigde Staten, Israël en Libanon wordt door de Amerikaanse regering gepresenteerd als een belangrijke stap richting vrede, maar is gedoemd om te vallen. President Trump ziet dit akkoord opnieuw als het zoveelste voorbeeld dat hij een vredesstichter is, terwijl Trump nooit als een onpartijdige onderhandelaar optreedt en altijd het belang van Amerika, en vooral het belang van zijn eigen ego op de eerste plaats zet. Daarnaast heeft Israël zich sinds zijn ontstaan in 1948 nog nooit gehouden aan een vredesakkoord en zal Israël onder premier Netanyahu het zuiden van Libanon nooit verlaten, zoals hij dat ook niet van plan is te doen met Gaza, de Westelijke Jordaanoever, Oost-Jeruzalem en de Golanhoogten.

Het recente bezoek van president Joseph Aoun aan het Witte Huis leidde daarom in Libanon tot veel discussie. Voor veel tegenstanders voelde het bezoek echter als een pijnlijke concessie, en wordt president Aoun vaak vergeleken met maarschalk Pétain, die tijdens de Tweede Wereldoorlog Frankrijk aan Duitsland had uitgeleverd. Voor veel Libanezen, vooral buiten de christelijke gemeenschap, is normalisering zonder een volledige Israëlische terugtrekking en zonder duidelijke wederzijdse garanties moeilijk te verenigen met nationale waardigheid. Het sluiten van een akkoord met een premier tegen wie het Internationaal Strafhof een arrestatiebevel wegens vermeende oorlogsmisdaden heeft uitgevaardigd, zou sowieso niemand moeten doen. Dat is dansen met de duivel, en dat komt nooit goed.

Terugtrekking van Israël
Zolang buitenlandse machten zoals Israël, Iran, maar zeker ook de Verenigde Staten, Libanon blijven gebruiken als speelbal voor hun eigen geopolitieke belangen, zal duurzame vrede een verre droom blijven. Libanon is een uiterst diverse samenleving, bestaande uit ongeveer 33% Christenen, 33% Sjiitische moslims, 26% Soennitische moslims, 5% Druzen, 2% andere religieuze groepen en circa 3% Palestijnse vluchtelingen, waardoor een duurzame vrede met Israël en ontwapening van Hezbollah alleen kan slagen wanneer daarvoor voldoende draagvlak bestaat onder een brede meerderheid van de Libanese bevolking.

Ik wens president Aoun veel diplomatieke wijsheid toe en raad hem dringend aan om eerst te streven naar de volledige terugtrekking van Israël en vervolgens te bouwen aan een soeverein Libanon, waarin alleen de staat de volledige controle heeft over zijn grondgebied, zijn democratie, zijn defensie en zijn toekomst. Als dat lukt, zal president Aoun ongetwijfeld de waardering krijgen van de grote meerderheid van de Libanese bevolking en zal ook de ontwapening van Hezbollah een stuk gemakkelijker worden. De pilotzones waaruit Israël heeft afgesproken zich terug te trekken, zijn niets anders dan een val waar president Aoun zeker niet in moet trappen. Veel diplomatieke wijsheid zal dus nodig zijn, maar voor Libanon is er uiteindelijk geen andere weg.