Van magere mannetjes naar machtige ministers

Het moet een vreemd gevoel zijn voor Wouter de Winther. Terwijl hij in zijn podcast Afhameren ooit smalend sprak over “de magere mannetjes van D66” – een koddig beeld dat ergens tussen spindoctor en schaduwambtenaar hing – ziet hij nu hoe diezelfde mannetjes (en vrouwen) de volledige machtscentra van het land hebben ingenomen. En niet alleen figuurlijk. D66 levert straks de premier én een rij ministers die je eerder zou verwachten op de cv’s van NAVO-toppen, VN-conferenties en Harvard-seminars dan op een Haags bordes.

Sjoerd Sjoerdsma, het prototype van dat “magere mannetje”, staat nu op het punt om minister van Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking te worden. Een oud-diplomaat met stevige mensenrechtenfocus, jarenlang de stem van D66 op Buitenlandse Zaken. Niet de man van de oneliner, wel van het beleid.

Misschien dat Wouter zich daarom alvast aan het oriënteren is op zijn grote droom: de Verenigde Staten, waar hij vrijwel elke zomer zijn koffers naartoe pakt. Of hij er ook gaat wonen? Wellicht. Maar dan vermoedelijk met dezelfde toewijding als Ellen DeGeneres destijds, die bij Trumps herverkiezing aankondigde het land te verlaten… om een jaar later gewoon weer terug te keren. De Winther mag politiek verontwaardigd zijn, maar inhoudelijk zal hij ook tevreden knikken bij het hoofdlijnenakkoord van Jetten I: defensie, begrotingsdiscipline en handhaving – het zou zo uit het VVD-verkiezingsprogramma van 2021 kunnen komen.

Een kabinet met inhoudelijke spierballen
En dat is precies wat dit D66-kabinet opvalt: het is geen club van netwerkers of vergadertijgers. Het zijn mensen die met beide benen in de praktijk hebben gestaan – en dan niet in een denktank, maar op plekken waar beleid en realiteit elkaar raken.

De meest logische zet was het behouden van Jan Paternotte als fractieleider. In mijn eerdere column ‘Paternotte is de stem die Jetten straks niet kan zijn’ bepleitte ik al dat hij de noodzakelijke link vormt tussen kabinet en Kamer. Niet ideologisch zwevend, maar strategisch scherp, en precies de juiste stem op het juiste moment.

Maar kijk ook naar de rest. Elanor Boekholt-O’Sullivan, luitenant-generaal en voormalig commandant van het Defensie Cyber Commando, zet haar indrukwekkende leiderschapservaring en strategisch inzicht nu in op het domein van Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening. Geen voor de hand liggende overstap, maar wel een portefeuille waar stevige regie, crisisaanpak en structuurdenken geen overbodige luxe zijn. Rianne Letschert, internationaal rechtswetenschapper en voormalig rector magnificus, is een bestuurlijke krachtpatser met academische diepgang. Willemijn Aerdts, expert op het gebied van inlichtingendiensten en veiligheid, brengt een broodnodig koel hoofd naar dossiers die vaak in de hitte van de dag worden beslist. Stientje van Veldhoven is terug van weggeweest, met internationale klimaatervaring die in geen enkel format van WNL of Op1 past, maar des te belangrijker is. En dan is er Hans Vijlbrief, de man die niet wegloopt voor ingewikkelde economische dossiers, maar ze uitpluist zoals anderen de sportkatern lezen.

Je kunt zeggen: dit is geen lichtgewichtencabinet. Dit is een zwaartekrachtkabinet. En het maakt een duidelijk punt: D66 wil laten zien dat goed bestuur niet saai hoeft te zijn, maar wél stevig.

Maar is D66 niet één portefeuille vergeten te verzwaren?
En toch, juist daarom schuurt het ergens. Want op één plek wringt het profiel. De voordracht van Jaimi van Essen als minister van Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur roept – althans bij mij – vragen op. Niet omdat hij onbekwaam zou zijn, integendeel. Maar omdat dit specifieke dossier vraagt om iets wat je niet snel opdoet als wethouder in Deventer, en eerder Losser.

LVVN is geen gewoon ministerie. Het is het epicentrum van botsende werelden: boerenprotest versus stikstofbeleid, Europese regelgeving versus nationale soevereiniteit, natuurherstel versus voedselzekerheid. Het is een portefeuille die bestuurlijke senioriteit, sectorervaring en crisisvaardigheid vereist. En het contrast met de andere D66-kandidaten – vrijwel allemaal met bewezen ervaring op nationaal en/of internationaal niveau – maakt deze keuze extra opvallend.

Misschien verrast Van Essen ons. Misschien blijkt hij een stille kracht, een bruggenbouwer, iemand die vanuit de regio juist het vertrouwen van boeren weet te winnen. Maar de realiteit is: de marges zijn klein. Eén escalatie, één communicatiemistap, en de hele sector staat weer in brand. En dan staat hij daar – niet als vakminister met brede Haagse steun, maar als politiek nieuwkomer op een brandend veld.

Beter dan Wiersma is niet goed genoeg
D66 heeft zijn “magere mannetjes”-imago definitief afgeschud. De partij levert een kabinet dat straalt van inhoudelijke kracht en bestuurlijke volwassenheid. Maar juist daarom is het belangrijk om kritisch te blijven op plekken waar ervaring geen luxe is, maar noodzaak. Besturen is geen eliteklus – maar het is wél een vak. En op LVVN mag je hopen dat D66 het juiste gereedschap heeft meegegeven.

Ik kan me nog goed herinneren dat ik, toen ik voor het eerst een 10 haalde op school, enthousiast naar mijn vader rende. Zijn eerste vraag? “Hoeveel anderen hadden ook een 10?” Die mentaliteit – het besef dat excellentie niet alleen gaat over het vermijden van fouten, maar over het behalen van het beste resultaat – is iets wat ik herken bij veel D66’ers. Geen genoegen nemen met ‘net voldoende’, maar streven naar het hoogst haalbare.

En als er één portefeuille is waar dat meer dan ooit nodig is, dan is het Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur. Sinds 2019 is dat het dossier waar alles vastloopt op het proces, waar overleg eindeloos is en voortgang zeldzaam. En ja, ik zie het ook op sociale media: de geruststelling dat “alles beter is dan Wiersma” of dat het in elk geval geen leuzenkabinet-Schoof wordt. Maar dat mag nooit de maatstaf zijn. D66 moet geen bestuurders leveren die “minder erg” zijn dan hun voorgangers. Ze moet mensen leveren die het beter doen – meetbaar beter, duurzaam beter, geloofwaardig beter.