Van boze naar blije boer

Als psycholoog vindt Roos Vonk het begrijpelijk dat de protestboeren emotioneel zijn en het grotere plaatje niet zien. Wat zou het deze mensen helpen als de minister van Landbouw duidelijk durfde te zijn en blíjven. Dan krijgen ze eindelijk gelegenheid een nieuw en veel gelukkiger bestaan op te bouwen. Van boze naar blije boer. Ze legt uit hoe psychologische mechanismen hier in hun voordeel werken - en in het voordeel van ons allemaal.

Bij het spoeddebat in het provinciehuis in Den Bosch kregen belanghebbende pluimveehouders gelegenheid hun visie te geven. Ze hadden emotionele verhalen. Niet over de staat van de natuur of de dieren, maar over zichzelf. Hun hele zomer was verpest door het aangekondigde stikstofbeleid. Het had grote gevolgen voor hun gezondheid en hun gezin.

Niet alleen deze boeren, veel veehouders leven al heel lang in onzekerheid. Het is begrijpelijk dat dit ook psychologisch grote nadelige gevolgen heeft. Het goede nieuws is dat er een eenvoudige oplossing voor is: geef duidelijkheid.

Onzekerheid intensiveert emoties, vooral negatieve, blijkt uit onderzoek van de Amerikaanse psychologen Tim Wilson en Dan Gilbert. Wanneer het duidelijk is waar ze aan toe zijn, vinden de meeste mensen een manier om er vrede mee te hebben. We hebben een onbewust afweersysteem om ons welzijn te beschermen. Deel van dit afweersysteem is een innerlijke spindoctor die, zonder dat we het zelf merken, een draai geeft aan ons verhaal waar we goed mee kunnen leven. Bijvoorbeeld dat de partner die niet meer met je verder wilde achteraf helemaal niet zo leuk was, of dat het maar goed is dat je die baan kwijtraakte of niet verder mocht met die studie, want daarna kwam er iets op je weg dat veel beter bij je past.

We merken zelf niets van die spindoctor, maar het resultaat is dat we over het algemeen tevreden zijn met hoe het lot ons gezind is. Sommigen denken zelfs dat er een beschermengeltje op hun schouder zit dat altijd zorgt voor precies de juiste wending. Ook mensen die iets verschrikkelijk meemaken (bijv. invalide raken) zijn in het algemeen sneller dan ze verwachtten weer even gelukkig als ze altijd waren. (In mijn boek 'Mijn ego heeft altijd gelijk' bespreek ik dit en het psychologisch afweersysteem uitvoerig.)

Maar wanneer het onzeker is wat er staat te gebeuren, kan de spindoctor dat klusje niet klaren. Het is nog onbekend wat het verhaal wordt waar we in belanden, dus er kan nog geen welzijnsbevorderende draai aan worden gegeven. Dit is aangetoond in verschillende experimentele onderzoeken, waarin mensen ofwel duidelijkheid kregen over een nare gebeurtenis, ofwel in onzekerheid bleven. Ook bleek in een onderzoek dat mensen die na een test niet wisten of ze de erfelijke ziekte Huntingtons hadden (hun kans daarop was 50-50) er na een jaar emotioneel slechter aan toe waren dan mensen die wisten dat ze het naar alle waarschijnlijkheid wél hadden. De laatsten hadden zich, net als mensen die invalide raken, verzoend met hun lot, hun leven weer opgepikt en vaak nieuwe mogelijkheden ontdekt. Degenen bij wie het niet duidelijk was, voelden zich minder gelukkig en waren er veel mee bezig. Hun psychologisch afweersysteem wist er nog geen raad mee, gezien de onzekerheid. Zolang je leeft met twee mogelijke toekomstscenario’s, weet je niet bij welk scenario je een zingevend verhaal moet maken.

Dat geldt ook voor onze boeren. Ook zij leven met twee mogelijke scenario’s. Als het negatieve scenario uitkomt, worden ze in eerste instantie vast nog veel bozer. Ze wilden duidelijkheid zeiden ze, maar ze bedoelden: die andere duidelijkheid. Toch zijn ze dan uiteindelijk beter af, en wij allemaal. De boeren omdat ze een manier zullen vinden zich aan te passen aan hun nieuwe situatie, hun werk en leven opnieuw kunnen vormgeven, zoals ook andere mensen doen als ze hun baan kwijtraken of hun bedrijf moeten beëindigen. Een leven waarin ze vermoedelijk veel gelukkiger worden dan ze afgelopen jaren waren. En de rest van het land, omdat het stikstofslot weer opengaat.

Meer over dit onderwerp: Roos Vonk - Mijn ego heeft altijd gelijk