Tijd voor een nieuwe vredesconferentie in Den Haag?

Nederland gidsland? In het verleden werd daar nogal lacherig overgedaan. Niet helemaal terecht. Niet zelden speelde Nederland een grotere rol dan hoorde bij grootte en bevolkingsomvang. En het ging niet alleen over Johan Cruyff in zijn gloriejaren maar ook om ‘The Hague’  als ‘city of justice’. Toch is de vraag hoeveel internationale invloed heeft Nederland werkelijk heeft? Mag het zich ‘gidsland’  of ‘middenmacht’ noemen?

Minister Sjoerd Sjoerdsma benadrukt dat Nederland, ondanks zijn geringe omvang, internationaal relatief veel invloed kan uitoefenen. Nederland is geen grootmacht als de Verenigde Staten, China, India, Duitsland of Frankrijk, maar beschikt over sterke troeven die het land meer gewicht geven dan zijn bevolkingsomvang doet vermoeden.

Nederland is een belangrijke en open economie en is diep verweven met internationale handelsstromen. De haven van Rotterdam, de internationale logistiek, Nederlandse multinationals en de financiële sector geven ons land een sterke economische positie. Ook Nederlandse pensioenfondsen, beleggers en bedrijven zijn wereldwijd actief.

Nederland is ook technologisch sterk. ASML is het meest sprekende voorbeeld. Het bedrijf speelt een cruciale rol in de productie van geavanceerde chips en daarmee indirect in de wereldeconomie en de internationale veiligheidsverhoudingen. Nederland heeft bovendien sterke kennisinstellingen op het gebied van innovatie en kunstmatige intelligentie.  

Daar staat de kritiek van Arnout Nuijt op Wynia’s Week tegenover. Hij keert zich nadrukkelijk tegen het idee dat Nederland een middelgrote mogendheid is die zelfstandig een belangrijke rol op het wereldtoneel kan spelen. Hij spreekt zelfs van een ‘middle power-syndroom’. Volgens Nuijt denkt Den Haag ten onrechte dat Nederland nog altijd tot de middenmachten behoort en daardoor wereldwijd invloed kan uitoefenen.

Nederland heeft wel degelijk invloed, maar invloed is volgens Nuijt iets anders dan macht. Ons land is sterk afhankelijk van internationale handel en van de import van energie, grondstoffen en andere essentiële goederen. Die afhankelijkheid beperkt de Nederlandse zelfstandigheid. Wie zichzelf als middenmacht beschouwt, loopt volgens hem het risico de eigen kwetsbaarheid uit het oog te verliezen.

Het verschil tussen Sjoerdsma en Nuijt zit in de interpretatie van de Nederlandse positie. Sjoerdsma gebruikt het begrip middenmacht om te benadrukken hoeveel Nederland kan bereiken door economische kracht, technologie, diplomatie en internationale samenwerking te combineren. Nuijt waarschuwt dat dergelijke invloed niet moet worden verward met zelfstandige macht en benadrukt juist de afhankelijkheid. .

Misschien is de meest nuchtere conclusie daarom dat Nederland een klein land met een relatief grote internationale voetafdruk is. Of je dat een middenmacht noemt, is minder belangrijk dan de vraag hoe Nederland zijn beperkte middelen inzet. De uitdaging is niet je groter maken dat je bent, maar evenmin om uit bescheidenheid invloed te onderschatten.

Nederland kan coalities vormen, onderhandelen en op specifieke terreinen een belangrijke rol spelen, maar beschikt niet over de militaire, economische en demografische schaal om zelfstandig de internationale agenda te bepalen.

Nederland is een belangrijk centrum voor internationale diplomatie, rechtspraak en veiligheid, dankzij onder andere Het Internationaal Gerechtshof en het Internationaal Strafhof en andere internationale instellingen.

Rond de voorvorige eeuwwisseling was Nederland gastland van twee grote Haagse Vredesconferenties. Dat het later niet de vestigingsplaats van de Volkenbond werd kwam doordat de Verenigde Staten, Frankrijk en het Verenigd Koninkrijk een voorkeur hadden voor Genève. Zwitserland gold als strikt neutraal, had ervaring met internationale organisaties en was een centrale en goed bereikbare locatie. Bovendien moest de Amerikaanse president Wilson weinig hebben van een monarchie als vestigingsplaats van internationale instellingen.

Waarom niet het initiatief voor een nieuwe vredesconferentie over Oekraïne, het Midden-Oosten, Soedan of met een meer brede agenda? Daarvoor is wel een sterke diplomatie nodig. En dat is nu juist waarop Nederland de afgelopen jaren heeft bezuinigd.