Sigrid Kaag bewees in Zomergasten opnieuw moed

Nederland en Nederlanders hebben in de wijdere wereld – zo verzeker ik u vanuit mijn kleurrijk leven, studie en werk verspreid over drie continenten – een historische reputatie van een gezonde dosis opportunisme: weten waar de kansen liggen en er effectief op afstappen. Maar misschien is die gave net zo aan het afbrokkelen als onze befaamde progressieve inslag. Dat die reputatie, ooit gebouwd op ons verleden, door onze feitelijke stilstand is ingehaald.

Of om met Sigrid Kaag in Zomergasten te spreken: „Maar kijk eens hoe we nu met elkaar omgaan. […] Dat progressieve zelfbeeld dat we hebben, sociaal gezien, dat is er al niet meer.” Zou het kunnen dat met het verdwijnen van dat zelfbeeld ook onze gave van gezond opportunisme verloren is gegaan?

We hadden met Kaag de kans op een eerste vrouwelijke premier van wereldformaat. Een leider die keer op keer in het oog van de geopolitieke storm heeft gestaan en foute mannen – zoals de Syrische dictator Assad – recht in de ogen durfde te kijken. En dat juist in deze turbulente tijden, waarin je aan het stuur iemand nodig hebt met meer begrip van internationale verhoudingen en dynamiek dan – met alle respect – onze huidige premier en alle andere in de Haagse zandbak groot geworden beroepspolitici, van links tot rechts.

Maar we hebben haar laten gaan. Wat zeg ik: we hebben haar door een wraakzuchtige Wilders en de meedogenloze horde op X laten wegjagen, na een zeven jaar durende heksenjacht – de menigte met brandende fakkels voor haar voordeur inclusief. Zelfs de kans om in haar de allereerste Nederlandse secretaris-generaal van de Verenigde Naties te leveren, hebben we laten glippen. De allereerste vrouwelijke leider van de volkerengemeenschap had een Nederlander kunnen zijn. Imagine that.

Wat heeft Nederland zo blind gemaakt om deze kans niet te herkennen? Wat maakte dat we een leider voor mondiale stormen liever reduceerden tot 'landverrader' (vanwege haar Palestijnse echtgenoot en het spiegelpaleis dat zij ons voorhield aangaande onze toenemende islamofobie)? Of tot 'heks' (omdat we een krachtige vrouw niet verdragen)? Of tot 'elitair' (omdat zij haar zinnen welsprekend formuleert en het talent had om aan Oxford te studeren)?

Dat zij zondagavond toch aantrad om drie uur lang haar verhaal aan Nederland te vertellen, getuigt van een bewonderenswaardige moed. Haar dochters noemden het masochistisch, maar het doorstaan van de pijn hoort nu eenmaal bij het archetype van de heldenreis.

Eenieder met een sprankje vatbaarheid voor rede – van haar ex-collega’s die het verdomden haar te steunen tot het publiek dat zich liet meeslepen – zou zich diep moeten schamen voor alles wat haar is aangedaan. Want de vrouw die we zondagavond zagen, laat zich niet zomaar wegzetten. Het meisje dat de dramatische gezinscrisis overleefde – een doodzieke moeder, een diep depressieve vader; de 19-jarige dame die haar levenslied zong in The Cairo Cellar in Egypte; de vrouw die – against all odds – koos voor de Palestijnse liefde van haar leven ... En die, jaren later, uit een diep plichtsbesef toch terugkeerde om een haperend landsbestuur te dienen, om vervolgens te stuiten op de ijzig koude douche van een cynisch geworden Nederland.

En toch. Ik vrees dat de kijker die de stilstand van het hedendaagse Nederland op haar projecteerde, al in de eerste driekwartier is afgehaakt. Kaag is en blijft een bij de VN gevormde diplomaat. Wat een zegen zou zijn voor ons landsbestuur, werd een valkuil bij het componeren van drie uur televisie. Van de beelden van de VN-pionier Dag Hammarskjöld in gesprek met Edward R. Murrow tot de beruchte drogredeneringen van J.D. Vance in München (2024): we werden aan het begin platgewalst door ambtelijke distantie en institutionele taal. En ook nog eens gedomineerd door uitsluitend mannen.

Lag de redactie te slapen bij de voorbereiding en het bepalen van de dramaturgische volgorde? Ook presentator Janine Abbring schoot tekort in haar rol om af te dalen naar de diepere drijfveren van Kaag. Wat zeiden de gekozen fragmenten werkelijk over haar kijk op het leven, op schoonheid, op waardigheid? En hoe zou Nederland dat verloren gegaan progressief elan én die gezonde opportunistische geest ooit nog kunnen terugwinnen?

Ik heb het vermoeden dat zowel Abbring als de redactie te veel ontzag voor Kaag koesterden. Ze durfden de edelsteen van het levensverhaal en de wereldvisie die zij in zich draagt niet scherp te slijpen tot een meeslepende tv-avond.

Eens te meer bleek gisteravond het motto waar: too much love will kill you.