Shell trekt miljarden uit de NAM. Wie betaalt straks de rekening?

In eerdere opiniestukken schreef ik al dat tegenover Shell Legal de Nederlandse Staat juridisch geen gelijkwaardige partij is. De 1,4 miljard euro aan dividend die nu uit de NAM worden gehaald, maken die waarschuwing opnieuw actueel.

Op 24 februari 2023 schreef ik dat Shell en ExxonMobil voor de Nederlandse Staat juridisch een maatje te groot waren. Aanleiding was onder meer de verhuizing van Shells hoofdkantoor naar Londen.

In een opiniestuk van 19 november 2024 gaf ik dat nogmaals verder aan. Mijn waarschuwing was dat de Nederlandse overheid tegenover de juridische professionals van Shell een ongelijke strijd voert.

Met het vandaag uitgelekte nieuws door het FD blijkt waarom die waarschuwing relevant blijft.

Volgens BNR keert de NAM miljarden aan dividend uit aan Shell en ExxonMobil. Daardoor komt de solvabiliteit van de NAM onder de grens van 25 procent, die in 2018 onderdeel was van afspraken tussen de Staat en de aandeelhouders over de financiële robuustheid van de NAM. Volgens het jaarverslag 2025 zou het eigen vermogen zelfs negatief kunnen worden.

De NAM stelt dat zij zelf geen partij is bij die afspraken en zich daarom niet aan de solvabiliteitsverplichting hoeft te houden.

Een afspraak is juridisch pas iets waard als zij afdwingbaar is
De solvabiliteitsgrens moest voorkomen dat de NAM financieel werd uitgehold terwijl er nog grote verplichtingen uit de gaswinning openstaan. Nu wordt in 2025 die solvabiliteitsgrens al overschreden door een substantiële dividenduitkering van 1,4 miljard euro aan aandeelhouders.

De juridische vraag die dan opkomt is dan te verwachten: Wat is een afspraak waard als de onderneming waarop de financiële verplichtingen rusten kan zeggen dat zij zelf geen partij bij die afspraak is?

Hoogleraar Bröring noemt het handelen strijdig met de geest van de afspraken. Maar bij miljardenverplichtingen is alleen de geest van een afspraak niet genoeg. Het gaat om harde juridische afdwingbaarheid.

Shell Legal is een maatje te groot
Shell en ExxonMobil beschikken over enorme financiële middelen en juridische expertise van wereldklasse. Shell Legal kent de onderneming, de contracten en de juridische historie van het Groningse gasdossier.

De Nederlandse overheid beschikt vanzelfsprekend over goede juristen. Maar niet over dezelfde gespecialiseerde juridische capaciteit, continuïteit en financiële slagkracht als een multinational die haar commerciële belangen wereldwijd behartigt en verdedigt.

Bij miljardenclaims kan één formulering, één juridische interpretatie of één zwakke plek in de afdwingbaarheid grote gevolgen hebben. Dat verschil in juridische slagkracht tussen contractpartners kan doorslaggevend zijn in de financiële afwikkeling van het gasdossier.

De juridisch belangrijke vraag is daarom of de Staat haar publieke belang juridisch even goed heeft afgedekt als Shell en ExxonMobil hun commerciële belangen.

Wie betaalt als de NAM niet meer kan betalen?
De schadeafhandeling richting Groningers stopt niet door dit nieuws. De Staat blijft daarvoor verantwoordelijk. De gemaakte afspraken moeten er vervolgens voor zorgen dat de Staat de door haar voorgefinancierde kosten van schade-uitkeringen daadwerkelijk uiteindelijk op Shell en ExxonMobil kan verhalen.

Als mocht blijken dat de juridische afdwingbaarheid van de schadeclaim op beide multinationals niet waterdicht is, kan uiteindelijk de belastingbetaler voor betaling ervan ook in beeld komen. Een weinig rooskleurig vooruitzicht.

De Staat moet daarom nu onderzoeken welke juridische middelen beschikbaar zijn om de afspraken uit 2018 daadwerkelijk juridisch af te kunnen dwingen en te voorkomen dat de NAM verder financieel wordt uitgehold. De rechtsvorm van de NAM is een BV.

In het bedrijfsleven komt het vaker voor dat Bv’s om een aansprakelijkheidsclaim te ontlopen tijdig financieel worden leeggehaald en eindigen als een lege BV. Met een schuldeiser die het nakijken heeft.  

Voorkomen moet worden dat het Groningse gasdossier uiteindelijk zal eindigen met de conclusie dat de winsten naar private aandeelhouders gingen, terwijl de risico’s uiteindelijk door de Nederlandse belastingbetaler worden gedragen.