Pleegt Rood Vooruit een coup bij de FNV?

Hans Spekman gaat nu het FNV besturen. Het valt op hoe enthousiast veel mensen zijn. Spekman was nooit een SP’er maar doet wel alsof hij er eentje is, die toevallig verdwaald raakte tussen de schoolmeesters, dominees, boekhouders en advocaten. Zijn slobbertui en retoriek over ‘gewone mensen’ scheppen het beeld van een noeste straatvechter. De man die eruitziet als een vakbondsbestuurder met eelt op de klauwen uit de jaren ’70, maar die in de praktijk de architectuur bouwde voor onzeker werk.

Hassan Bahara merkte in een column terecht op dat te weinig wordt afgevraagd wie dan ‘ongewoon’ is. De ‘gewone man’ blijkt in de politiek vaak een nostalgisch beeld. Gerdi Verbeet – die hoogstwaarschijnlijk medeverantwoordelijk is voor de benoeming van Spekman en al ruim in de 70 is – gaf ook toe in een interview, vooral een partij voor haar eigen grootouders te willen. Ze zei: “Mensen met een platte beurs hebben recht op een partij die opkomt voor hun belangen. […] Mensen zoals mijn grootouders, waardoor ik sociaaldemocraat ben geworden, die wil ik uitnodigen om terug te komen.”

Laatst heb ik sportschoenen bij de kringloop moeten halen om mijn werk als huishoudelijk medewerker te kunnen doen. Ik heb alleen een MBO afgerond. Ook ben ik een alleenstaande moeder die geen geld heeft voor een auto — laat staan voor een rijbewijs. Toch pas ik niet in het beeld van ‘de mensen met een platte beurs’ van die oude garde PvdA. Hoeveel borden havermout ik ook eet en hoeveel blikken bonen ik ook opentrek: het feit dat ik het biefstukje laat staan en sojamelk door mijn havermout roer, zou mij direct omtoveren tot havermelkelite.

Alsof iemand tegen je zou zeggen: ‘Ja jongens en meisjes, ik ben beter dan jullie allemaal, want ik doe gefilterde vloeibare pap in mijn koffie.’ Nee, ik heb geen leren schoenen en de volgende die dit aan mij vraagt, ga ik om een recept bedelen — want niemand legt mij uit hoe ik ze eigenlijk moet klaarmaken.

Bovendien bestond de diagnose ADHD nog niet toen de ouders van Gerdi Verbeet zo oud waren als ik nu ben. Dat was iets waar drukke en dwarse jongetjes vanzelf overheen zouden groeien als ze volwassen werden. Ik zou gewoon een mislukte vrouw zijn wanneer ik de wasmachine voor de vierde keer aanzet omdat ik hem weer vergeten ben leeg te halen. Als de dokter van toen een beetje begrip had, zou hij misschien zeggen dat ik gewoon een tikje hersenschade heb.

Toch maak ik met mijn warrige hoofd schoon bij oude mensen. Als je een paar tegenslagen hebt in het leven, blijft werk toch werk — ook al zal ik nooit een getalenteerde huisvrouw worden. Het is hoe dan ook beter dan uitgebuit worden door die hufters van Sandd — heb ik gehoord… Ok, heb ik gewoon zelf meegemaakt. Wel had ik een topconditie, omdat ik joggend mijn post bezorgde om binnen de ingeroosterde tijd te blijven.

Check! Om niet te ver af te dwalen: migranten kwamen nauwelijks voor in het wereldbeeld van de generatie van Verbeets grootouders. Het is dus weinig verrassend dat zij door deze oude PvdA-garde regelmatig worden vergeten — of zelfs racistisch worden bejegend.

Hoewel dat doodvermoeiend zou zijn en gegarandeerd tot burn-outklachten zou leiden, kan ik mijn gedrag nog maskeren door een toneelstuk op te voeren. Veel migranten kunnen hun huid niet verbergen. LHBTI+mensen zouden ook terug de kast in kunnen, maar dat zou alleen maar leiden tot meer zelfmoord. Dat nostalgische wereldbeeld vol ‘gewone mensen’ bleef niet beperkt tot anekdotes over vroeger; het bepaalde ook het beleid dat de PvdA later zelf zou uitvoeren.

Spekman was partijvoorzitter van de PvdA tijdens Rutte Twee: een periode waarin beleid werd ontworpen en doorgevoerd om arbeidsrechten over de hele linie onder druk te zetten. Denk bijvoorbeeld aan de Participatiewet, het ontmantelen van de sociale werkvoorzieningen, de verhoging van de AOW-leeftijd en verdere flexibilisering van de arbeidsmarkt.

Kort samengevat dus: beleid dat de onderhandelingsmacht en de organisatiegraad van vakbonden verder onder druk heeft gezet. De PvdA regeerde toen mee. Hans Spekman – de ‘verdwaalde SP’er’ – heeft samen met o.a. Lodewijk Asscher tijdens Rutte Twee regelmatig linkse samenwerking de nek omgedraaid, omdat je niet moet samenwerken met ‘de radicalen.’

Juist de SP heeft in die tijd (maar ook daarvoor al) meerdere messen in de rug gevoeld. Hetzelfde deed Spekman recent bij GroenLinks door zich aan te sluiten bij Rood Vooruit, waar Lodewijk Asscher en Gerdi Verbeet ook onderdeel van waren. De fusie tussen GroenLinks en PvdA moest niet doorgaan, want anders raakt de PvdA ‘de gewone mensen’ kwijt, die allang waren weggelopen na het verkiezingsverraad in 2012.

Ja, de gewone mensen die PvdA onder leiding van Hans Spekman achterlieten. Van 38 zetels in 2012 naar 9 zetels in 2017 – een van de grootste electorale implosies in de Nederlandse politieke geschiedenis. Iemand die een partij leidde die arbeiders verloor, gaat nu de grootste arbeidersorganisatie leiden.

Toch noemt Jesse Klaver hem: ‘de man met het grootste sociale hart van Nederland.’ Ok, natuurlijk wordt van een partijleider meer diplomatie verwacht dan een opiniemaker, maar what the fuck? Je hoeft niet al die ideologische veren die Wim Kok in 1995 afschudde in zijn reet te proppen — in de hoop dat ze aan gaan groeien? De PvdA stond er toen net zo slecht voor als het Labour van nu in Groot-Brittannië. Voor de fusie waren ze op sterven na dood, omdat zij constant hun eigen achterban hebben verraden. Ze waren vergeten dat het niet ‘mijn PvdA,’ maar onze PvdA was. De meerderheid van de leden wilde wel een fusie. Exact dat element heeft Lodewijk Asscher gesloopt bij FNV: de ledendemocratie. Niet de leden, maar het apparaat moest bepalen.

Besluiten werden steeds vaker boven de hoofden van leden genomen, terwijl de FNV historisch juist gebouwd was op sectoren, afdelingen en actieve kaderleden. Dat is trouwens geen observatie van mij alleen. Ook Savriël Dillingh merkte recent in Jacobin op dat de reorganisatie van de FNV opvallend veel mensen uit de kring van Rood Vooruit naar voren schuift. Met Lodewijk Asscher als (voormalig) toezichthouder en Gerdi Verbeet in de benoemingsadviescommissie lijkt het er sterk op dat dezelfde PvdA-netwerken die jarenlang de partij bestuurden, nu ook de vakbond binnentrekken.

Rood Vooruit verloor de strijd om de koers van de PvdA. Maar wie naar de ontwikkelingen bij de FNV kijkt, kan zich moeilijk aan de indruk onttrekken dat dezelfde bestuurslaag nu probeert de vakbond over te nemen, die ooit bedoeld was om macht van bovenaf juist te breken. De vakbeweging bouwde ooit de sociaaldemocratie. Uit stakingen, solidariteit en arbeidersorganisaties ontstond de SDAP, die later de PvdA zou worden. De partij was ooit het politieke verlengstuk van de arbeidersstrijd. Het zou pijnlijk zijn als dit bij de FNV wordt omgedraaid: dat de arbeiders een verlengstuk worden van de sociaaldemocratie, maar niet mee mogen beslissen.