Over 50 jaar is ieder denkbaar beroep op zijn minst deels vervangen door AI en robots

Van wie is Nederland eigenlijk? Wie stelt zich die vraag wel eens? De vraag hoe de welvaart en voordelen van Nederland eerlijk over al zijn inwoners worden verdeeld is één van de meest essentiële vragen in ons land. Een vraag die gek genoeg nooit direct wordt gesteld maar waar verkiezingen meer dan wat dan ook over gaan. Nederland is een grote smakelijke koek met daarin geld, ruimte en bijvoorbeeld belastbaarheid van natuur en milieu. Dat is de te verdelen koek. Waarschijnlijk hebben veel mensen een beeld van hoe het zou moeten zijn en denken niet verder dan dat.

Enkele jaren geleden was ik op een camping in Frankrijk en ’s avonds trad er een goochelaar op. Er zaten een kleine honderd kinderen met hun ouders te kijken en ze genoten met volle teugen. Ik zat vanaf een afstandje te kijken naar enthousiast meelevende kinderen en realiseerde me dat deze man een nobel beroep had. En daar waarschijnlijk nauwelijks van kon leven. Hetzelfde zie ik als ik mensen zie die in een hospice werken, verplegers, docenten, agenten en veel onbetaalde vrijwilligers die emotioneel meer bijdragen aan de samenleving dan menig topbankier. Toch krijgen mensen die veel minder nobel werk doen vaak veel meer geld. Soms zelfs heel veel meer geld. Dat is geen natuurwet. Het is hoe wij het systeem hebben ingericht en de keuze voor de partijen in ons huidige kabinet lijkt te bevestigen dat wij dit zo willen.

Eerder schreef ik dat de bewoners in onze democratie eigenlijk maar beperkt bepalen hoeveel zij van die koek krijgen. Burgers zijn eenvoudig te overtuigen om tegen hun eigen belang te stemmen. Bij het verdelen van de koek kan ik George Orwell (Animal Farm 1945) vrij citeren: All animals are equal, maar animals die minder bijdragen aan bedrijven en BNP, zijn minder equal en let vooral op de enge vluchtelingen. Want vluchtelingen zijn anno 2026 de goed gevormde assistente van de goochelaar die ervoor moet zorgen dat de koek wat creatiever verdeeld kan worden. Extreemrechtse politici zijn in die situatie de choreograaf die ervoor zorgt dat de assistente voldoende met haar heupen wiegt.

De rijkste man ter wereld, die voor zichzelf het vooruitzicht op een bizarre bonus heeft bedongen, gaat met zijn oogappel Tesla, de koers verleggen naar robots. En daar zou hij zomaar eens zijn bonus mee binnen kunnen slepen. Bij AI heeft hij al een vinger in de pap waarbij als verkooptruc fantasieloze pubers worden gelokt met de optie om vrouwen te ontkleden. Moderne wapens die in Gaza en Oekraïne worden gebruikt, worden door AI bestuurd en zoeken volgens een algoritme hun doel. Steeds meer van de in ontwikkeling zijnde wapens zijn autonoom en door AI bestuurd. Zelfs ik, met toch aardig wat IT-ervaring, ben verbaasd over de mogelijkheden van AI. “I, Robot” van Isaac Asimov krijgt een hele nieuwe betekenis in onze tijd.

Ik durf te stellen dat over 50 jaar het werk wat de meeste Nederlanders nu doen door AI of robots wordt gedaan. Het meeste kantoorwerk is vervangen door AI. Veel productiewerk door robotisering en AI. Boeren die zich nu zorgen maken over de impact van stikstof op hun familiebedrijf, zullen over 50 jaar zien dat de schaalvergroting heeft geleid tot bedrijven die duizenden hectaren groot zijn. Alles wordt gerund door AI en robots vanuit een kantoor ergens op de wereld. Politieagent, rechter, docent, boekhouder, IT’er, kassamedewerkers, chirurg? Ieder denkbaar beroep is op zijn minst deels en soms geheel vervangen door AI en robots. Wij zijn dan economisch gezien allemaal nutteloos geworden en de huidige economische verdeling van de koek zal ons deel tot een minimaal aandeel terugbrengen.

Sommigen zullen dit zien als een overschot aan fantasie van mijn kant. Mijn begin jaren 80 (40 jaar geleden) op gezegende leeftijd overleden opa was boer en heeft in zijn werkzame leven nooit een tractor gehad. Hij deed alles met paarden net als veel van zijn generatiegenoten. Ik zie hem nog op indrukwekkende wijze het gras kortwieken met een zeis. De huidige generatie boeren heeft landbouwmachines die ze niet actief meer hoeven besturen. De machine doet het werk zelf. In 1990 had niemand zelfs maar een mobiel. De computers die mensen in huis hadden stonden in de hoek, werden voornamelijk gebruikt voor Pacman. De software van mijn intelligente lampen hebben meer capaciteit dan die computers. Mijn smartphone heeft meer capaciteit dan alle computers op een middelgrote universiteit van de jaren 80. Wie zag zich 50 jaar geleden met een smartphone lopen? Spullen bij een winkel in China bestellen terwijl hij wacht op een uitgelopen afspraak voor de tandarts? Een superplatte giga-televisie in de kamer hebben waar duizenden films en series op afroep kunnen worden bekeken zonder gedoe met videobanden? En allemaal gebaseerd op een online contract met een bedrijf uit een ander land en tijdzone. De universele vertaler van Star Trek is een app op je smartphone. Robotisering en AI die intelligent werk overneemt is nu al concreter dan de smartphone 50 jaar geleden was. Die ontwikkeling doortrekken is geen fantasie, het is gewoon gezond boerenverstand toepassen.

Als de wereld niet door ons naar de verdommenis wordt geholpen, zijn onze kinderen over 50 jaar overbodig voor het runnen van het land. Is dan het Nirvana gearriveerd en kunnen wij, de Nederlanders, met een uurtje werk per dag alle benodigde menselijke inbreng volbrengen? En de rest van de dag wijden aan kinderen, familie, vrienden en wat we ook maar leuk vinden? En kunnen we dan toch een werkbaar deel van de koek ontvangen?

Als we doorgaan op de huidige neoliberale weg, waar ons nieuwe kabinet zonder nadenken in doorgaat, is Nederland dan over 50 jaar in handen van een zeer beperkte groep extreem rijken? Die niet eens in ons land wonen. En is de rest van ons een nutteloze kostenpost die bij iedere nieuwe regering te horen krijgt dat ze minder van de koek krijgen? De nieuwe coalitie laat weer prima zien hoe een dergelijke boodschap uitgelegd moet worden.

De vraag aan het begin van dit stuk is daarom nu al heel erg belangrijk: “van wie is Nederland?” Als ik lid was van de PvdA-GL, PvdD of de SP zou ik voorzichtig zijn in het meegaan met het verhaal van de zoveelste centrumrechtse regering en in plaats daarvan die ene vraag steeds weer herhalen: “Van wie is Nederland?”.

PS: Voor wie die vraag ziet in termen van vluchtelingen: let wat minder op de aantrekkelijke assistente en let meer op de goochelaar.