Vandaag alleen maar winnaars

We leven in Nederland in een democratie. Iedere Nederlander het recht heeft om met een stem mede onze regering te kiezen. In theorie krijgen we daarmee een regering die een eerlijke afspiegeling is van alle Nederlanders. Beter dan deze vorm van besturen is nog niet bedacht in de geschiedenis. Maar aangezien politici niet houden van verliezen, is democratie de kunst geworden om het systeem het beste te bespelen.

Politiek is steeds meer een dure en uitgekiende PR-machine die uitstekend gebruik maakt van ons kwetsbare oerbrein. Iedereen is te verleiden om iets te doen wat niet echt in zijn of haar eigen belang is, maar wat wel zo voelt. Daardoor vertellen onze politieke partijen allang niet meer gewoon een eerlijk verhaal waaruit goed geïnformeerde kiezers kunnen kiezen. Verleiden van kiezers is vaak simpel. Vertel bijvoorbeeld dat je er bent voor de Hardwerkende Nederlander en veel Nederlanders voelen zich aangesproken. Iedereen ziet zichzelf als hardwerkend. Dat hardwerkende Nederlander een breed begrip is, waar iedereen iets anders van maakt is handig en de boodschap dat die partij er voor jou is zit vast in het hoofd voor dat besef indaalt. Zijn politieagenten die zich met oud en nieuw met vuurwerk moeten laten beschieten hardwerkende Nederlanders? Zijn docenten die onze snel afgeleide social media-jeugd bij de les moeten houden hardwerkende Nederlanders? Zijn verplegers in ziekenhuizen en verpleeghuizen hardwerkende Nederlanders?

In het bombardement van nieuws en reclame kunnen mensen op de meest geniepige manieren worden verleid om in iets te geloven wat niet echt waar is. Toen Nederland meer dan twee decennia geleden van de ziekenfondszorg naar marktwerking ging, publiceerde National Geographic een lijstje met wat de zorgkosten per inwoner in een aantal grote economieën waren. De zorgkosten in de VS, destijds het enige westerse land met marktwerking in de zorg, waren per burger 5 tot 6 keer hoger dan die in Nederland. Het idee dat marktwerking goedkoper was dan het bestaande stelsel was twijfelachtig. En toch werden Nederlandse stemmers ervan overtuigd dat het beter was om over te gaan. Ze leerden zelfs geloven dat geen marktwerking altijd fout en verspillend is. Sinds die tijd is de trend ieder jaar hetzelfde. De kosten voor een verzekerde per maand gaan bovengemiddeld omhoog, de vergoedingen per verzekerde gaan omlaag en de mensen die in de zorg werken krijgen ieder jaar te horen dat salarisverhogingen te duur zijn. Heel langzaam wordt gezondheidszorg tot een apartheidsthema waar mensen met weinig geld zorg mijden en leven op paracetamol en schietgebedjes.

Achter veel van deze veranderingen zit de in de jaren 80 in de VS gestarte neoliberale beweging. Grofweg is dat het geloof dat weinig regels, een kleine overheid die veel aan het bedrijfsleven overlaat, ons aller leven beter maakt. In de praktijk is het veel complexer dan dat en zijn er ook forse nadelen. Ruim 40 jaar na de start van de neoliberale golf heeft dat geleid tot een bedrijfsleven dat daarheen gaat waar de salarissen en werknemersrechten laag zijn, milieunormen lager, uit de belastingruif kan worden geput terwijl er zo weinig mogelijk aan die ruif wordt bijgedragen. De aankomende versoepeling van de bonusregels komt er niet omdat de huidige regels niet gewoon heel goed zijn. Het komt er omdat elders de regels soepeler zijn en banken anders vertrekken naar elders. Het maakt ons niet beter dan het nu is, maar net zo slecht als de rest.

De af te knijpen werknemers zijn de Nederlandse stemmers. Het milieu waar het om gaat is het milieu waarin wij dagelijks leven. Die belastingruif waarin ontrouwe bedrijven grijpen, wordt meer dan wie ook gevuld door gewone Nederlandse burgers. Die op die manier regelmatig hun eigen baan financieren via de door hen betaalde belastingen.

In ons land zijn wij gegijzelden. Onze gijzelaars dwingen ons om langzaam naar die positie te gaan waar wij net genoeg krijgen. Onderwijl zien politiek en media dat als volstrekt normaal. Via hen worden we verleid om te stemmen op partijen die deze ongezonde relatie in stand houden.

Vaak wordt de EU gebruikt als zondebok en inderdaad, de speech van Von der Leyen in Davos ging erg weinig over stemmende gewone Europeanen, maar voornamelijk over economie, handelsakkoorden en bedrijven. Maar de EU is niets anders dan het gemiddelde van de Europese regeringen en aangezien die evenzeer gevangen zitten in het neoliberale systeem, kan de EU niet anders zijn.

Nederland gaat weer voor een centrumrechtse regering. Hetzelfde doen en een andere uitkomst verwachten is bizar. Het regeerakkoord zal weer vol staan met mooie volzinnen over burgers en de grote uitdagingen die nu opgepakt gaan worden. Uitdagingen die vaak door centrumrechts beleid zijn veroorzaakt. En het akkoord zal ook volstaan met breed interpreteerbare termen als hardwerkende Nederlander. En over vier jaar zullen veel Nederlanders, als ze de balans opmaken, moeten concluderen dat ze blijkbaar niet tot die hardwerkende Nederlanders behoren.

We krijgen een minderheidsregering. De prijs voor de steun van rechtse partijen is duidelijk. Bijbel en xenofobe gevoelens zijn de leidraad. Links zal moeten nadenken over wat zij wil bereiken in het grotere verhaal. Weer akkoord gaan met broodkruimels zal voor gewone Nederlanders nauwelijks meer zijn dan de paracetamol voor de minder bedeelden. Verwaterde maatregelen die misschien ooit iets opleveren is niet meer genoeg. De tijd dat gewone Nederlanders in het heden moeten inleveren om ooit een plekje in het paradijs te bemachtigen moet voorbij zijn. Dat paradijs komt jaar na jaar steeds verder uit het zicht.

In een democratie hoort een cryptomiljardair evenveel rechten te hebben als een bijstandsvader uit een uithoek van Nederland. Centrumrechts kan dit idee al jaren niet waarmaken, rechts vindt het als puntje bij paaltje komt niet belangrijk genoeg en dus zal links het moeten doen. Een regering waarin iedereen echt wint zou deze keer een verademing zijn en het minderheidskabinet is het breekijzer voor links om daarvoor te zorgen.