Niet wachten, maar wonen

Morgen is het Wereld Dakloze Mensen Dag: een dag om stil extra stil te staan bij een maatschappelijk probleem dat steeds prangender wordt. In aanloop naar deze dag voeren organisaties in het hele land al de hele week acties uit om aandacht te vragen voor dakloosheid. Daarbij staat één boodschap voorop: Niet wachten, maar wonen. Dat lijkt vanzelfsprekend en het staat zelfs in de titel van het 'Nationaal Actieplan Dakloosheid: eerst een thuis'. Dat plan uit 2023, dat als doel heeft om dakloosheid per 2030 te beëindigen, zegt dat de oplossing voor dakloosheid veel minder moet worden gezocht in maatschappelijke opvang en veel meer in wonen. 

Maar anno 2026 ziet de samenleving dak- en thuisloosheid toch nog veel te vaak primair als een zorgprobleem. Iemand verdient pas een woning als het leven weer volledig op de rit is, terwijl het in werkelijkheid andersom werkt. Het verliezen van een dak boven het hoofd is vaak de oorzaak van de problemen, niet het gevolg. Het is bijna onmogelijk om vanuit een situatie van dakloosheid je zaken op orde te houden of te krijgen. Het hebben van een thuis is meestal juist de voorwaarde voor een stabiel leven. Een beginpunt, niet het einddoel.

Wie dakloos raakt, heeft dus in de eerste plaats een woning nodig. Een plek waar iemand de deur achter zich dicht kan trekken. Pas vanuit die basis ontstaat ruimte om te werken aan herstel, gezondheid, financiën, werk, opleiding of sociale contacten. Daarom pleiten wij als HVO-Querido ervoor om echt in te zetten op Wonen Eerst: de benadering waarbij huisvesting de eerste stap is naar herstel en stabiliteit, in plaats van een beloning na het doorlopen van een opvangtraject.

Wij zien dagelijks dat dit mensen vooruithelpt. Een eigen thuis, liefst met een huurcontract op eigen naam en begeleiding die flexibel kan worden ingezet, afgebouwd of juist opgeschaald wanneer dat nodig is. De woning is van de bewoner. De ondersteuning sluit aan bij wat iemand nodig heeft.

Voor wie helemaal zelfstandig wonen niet direct passend is, moeten andere woonvormen beschikbaar blijven. Er zijn immers mensen die korte of langere tijd meer nabijheid, structuur of bescherming nodig hebben. Wij geloven dan ook in een aanpak met meerdere woonvormen en brengen deze al lange tijd in praktijk. Van een eigen woning met begeleiding tot een woonomgeving waar mensen zelfstandig wonen, terwijl ondersteuning dichtbij beschikbaar is. En verschillende tussenvormen. Passend wonen betekent dat mensen de woonvorm wordt geboden die aansluit bij hun situatie en mogelijkheden. Dit valt allemaal binnen het idee van Wonen Eerst: eerst (passend) wonen en vanuit daar verder werken aan het oplossen van eventuele problemen.

Als Wonen Eerst de norm is, zoals geformuleerd in het Nationaal Actieplan Dakloosheid, vraagt dat wel veel meer van politiek en samenleving dan we nu zien. Allereerst moeten er veel meer betaalbare woningen beschikbaar komen, door bouwen of door slimmer om te gaan met bestaande ruimte. Daarnaast moet begeleiding en ondersteuning thuis breder beschikbaar worden en meer flexibel kunnen worden ingezet. Dat vraagt om een stevige gezamenlijke aanpak van overheid, gemeenten, woningcorporaties en zorgorganisaties. De bal ligt nu allereerst bij de politiek, die met beleid en middelen kan laten zien dat Wonen Eerst niet slechts een mooie term is, maar werk in uitvoering waar de gehele samenleving de vruchten van gaat plukken.