Nederland noemt zichzelf eerlijk, maar het belastingstelsel vertelt iets anders

Nederland houdt graag vast aan het beeld dat de sterkste schouders de zwaarste lasten dragen. Het nieuwe rapport van 6 mei 2026, van het Centraal Planbureau met de veelzeggende titel “De hoogste bomen vangen minder wind” laat echter iets anders zien: juist aan de top neemt de belastingdruk relatief af.

Dat is geen technisch detail voor fiscalisten. Het raakt de kern van bestaanszekerheid, toegankelijkheid en participatie.

Terwijl mensen met een beperking, chronische aandoening of laag inkomen steeds vaker moeten uitleggen waarom ondersteuning nodig is, blijkt uit het rapport dat grote vermogens en bedrijfswinsten juist gunstiger worden belast dan inkomen uit arbeid. De hoogste inkomens halen een groot deel van hun inkomen uit vermogen en winsten, niet uit loon. Daardoor betalen zij relatief minder belasting dan veel werkenden in de middenklasse.

Dat schuurt.

Want dezelfde overheid die spreekt over “eigen regie” en “meedoen naar vermogen”, bezuinigt tegelijkertijd op regelingen die mensen helpen om überhaupt mee te kunnen doen. Denk aan de discussie over de aftrek van specifieke zorgkosten. Voor veel mensen zijn hulpmiddelen, vervoer of extra energiekosten geen luxe, maar noodzakelijke voorwaarden om zelfstandig te leven. Zie Bezuinigen op zorgkosten is bezuinigen op menswaardigheid - Joop - BNNVARA

De tegenstelling wordt steeds zichtbaarder: arbeid wordt zwaar belast, terwijl vermogen vaak slimmer kan worden weggezet in constructies die belasting uitstellen of beperken. Het CPB laat zien dat juist daar de ongelijkheid groeit.

Als ervaringsdeskundige in een rolstoel zie ik dagelijks wat die groeiende kloof betekent. Mensen trekken zich terug uit de samenleving omdat participatie simpelweg te duur wordt. Vrijwilligerswerk, sport, sociale contacten of een kleine ondernemersdroom verdwijnen niet door gebrek aan motivatie, maar door financiële onzekerheid.

Mijn keuze om naast mijn werk zelfstandig ondernemer te worden, komt ook voort uit die realiteit. Niet omdat iedereen ondernemer moet worden, maar omdat steeds meer mensen voelen dat zij zelf buffers moeten opbouwen voor een overheid die zich langzaam terugtrekt.

Een samenleving wordt uiteindelijk niet beoordeeld op hoe zij haar sterksten behandelt, maar op hoeveel wind zij haar kwetsbaarste inwoners laat opvangen. Nederland moet zich daarom afvragen: willen we een belastingstelsel dat ongelijkheid corrigeert, of een systeem dat haar verder vergroot?