Marokko kiest voor Israël, ik vind daar wat van

Terwijl de westerse wereld eindelijk afstand probeert te nemen van Israël, zoekt mijn geliefde Marokko juist steeds meer toenadering. Op 16 september 2026 kwamen Israël en Marokko in New York overeen hun diplomatieke betrekkingen verder te versterken, met het openen van ambassades, directe vluchten tussen beide landen opnieuw uit te breiden en de samenwerking op het gebied van handel, toerisme, technologie en defensie verder te intensiveren.

Als iemand die in Casablanca heeft gewoond, het land goed kent en Israëls oorlogsmisdaden al jarenlang zeer scherp beoordeelt, vind ik hier zeker wat van. Koning Mohammed VI is notabene voorzitter van het Al-Quds Committee (Al-Quds is de Arabische naam voor Jeruzalem) en heeft daarmee een bijzondere verantwoordelijkheid voor de islamitische belangen in deze voor moslims heilige stad. Een stad waar het leven voor Palestijnse moslims steeds moeilijker wordt en waar sommige Israëlische ministers en politici zelfs pleiten voor het veranderen van de status van de Al-Aqsa-moskee en de bouw van een Joodse tempel op de Tempelberg.

Van verzet tegen Israël naar toenadering
Met zo’n land ga je als koning van Marokko toch geen ambassadeurs uitwisselen? Dat moet toch indruisen tegen al je morele principes? Als ik dit bespreek met vrienden van Marokkaanse afkomst en met vrienden in Marokko zelf, is het natuurlijk duidelijk dat niemand hier blij mee is. Sinds het ontstaan van de Joodse staat hebben Marokkanen zich juist altijd sterk verzet tegen Israël. Marokkaanse vrijwilligers vochten mee in de oorlog van 1948, en later stuurde Marokko ook militairen naar het Arabische front tijdens de Zesdaagse Oorlog van 1967 en de Jom Kipoeroorlog van 1973. Ik vind wel degelijk iets van de toenadering van Marokko tot Israël, en ik vermoed dat veel mensen van Marokkaanse afkomst er net zo over denken.

De bijzondere Joodse geschiedenis van Marokko
Wat is er misgegaan met Marokko dat het nu de kant van de Joodse staat kiest? Marokko heeft zeker altijd een sterke band met zijn Joodse bevolking gehad, maar dat mag toch geen reden zijn om de Joodse staat te steunen? Al vanaf de late 15e eeuw vonden veel Joden die na de Spaanse Inquisitie uit Spanje en Portugal waren verdreven, een nieuw thuis in Marokko. Eeuwenlang vormden Joden een belangrijk onderdeel van de Marokkaanse samenleving. Ook tijdens de Tweede Wereldoorlog bleef die bijzondere band zichtbaar. Toen het Franse Vichy-regime in Marokko antisemitische wetten invoerde, probeerde sultan Mohammed V de uitvoering ervan zoveel mogelijk te vertragen en kwam hij regelmatig op voor zijn Joodse onderdanen. Terwijl Vichy in Frankrijk en elders in Noord-Afrika Joden vervolgde, werd er in Marokko juist alles aan gedaan om te voorkomen dat Joden naar de vernietigingskampen van de nazi’s werden gedeporteerd.

De Wet op de Terugkeer en de Marokkaanse Joden
Na de onafhankelijkheid van Marokko in 1956 woonden er nog ruim 250.000 Joden in het land. Dat aantal nam in de daaropvolgende decennia dramatisch af. Rond 1971 waren er nog ongeveer 25.000 over en tegenwoordig wonen er naar schatting nog slechts circa 2.000 Joden in Marokko. De massale emigratie had verschillende oorzaken. Politieke onzekerheid en economische omstandigheden speelden een belangrijke rol, evenals de aantrekkingskracht van Israël en de mogelijkheid om zich daar als Jood te vestigen. Na de Zesdaagse Oorlog van 1967 nam de emigratie opnieuw toe. Israël heeft sindsdien de aliyah in Marokko, de immigratie van Joden naar het heilig land, alleen maar nog actief gestimuleerd.

Toen ik in de jaren tachtig in Casablanca woonde, weet ik nog heel goed dat de ouders van mijn Joodse vriend Rafael van plan waren gebruik te maken van de Wet op de Terugkeer. Een wet die in 1950 werd ingevoerd en Joden van over de hele wereld het recht geeft zich in Israël te vestigen en daarbij ondersteuning te ontvangen. Omdat veel Marokkaanse Joden daarvan gebruik hebben gemaakt, is tegenwoordig maar liefst ongeveer 10% van de Joodse bevolking van Israël van Marokkaanse afkomst. Israël kent dan ook veel prominente politici met Marokkaanse roots, waarbij David Levy, geboren in 1937 in Rabat, een van de meest opvallende is in de relatie tussen beide landen. Levy, die in 2024 overleed, was meerdere malen minister van Buitenlandse Zaken en bezocht koning Mohammed VI kort na diens aantreden in 2000.

De Marokkaanse en Moorse invloed op Joodse architectuur
Een historische band die wat minder bekend is, is ook terug te zien in de architectuur van synagogen in Israël en daarbuiten. Verschillende synagogen zijn gebouwd of ingericht met elementen die kenmerkend zijn voor de Marokkaanse, of breder de Arabisch-Andalusische architectuur, zoals kleurrijk tegelwerk, fijn stucwerk en karakteristieke hoefijzerbogen. Een bekend voorbeeld is de Ades-synagoge in Jeruzalem, met haar oriëntaalse architectonische en decoratieve invloeden. Ook de Synagoge van Groningen is een bijzonder getuigenis van de eeuwenoude relatie tussen Marokko en het Jodendom. Bij de bouw in 1905-1906 werd bewust gebruikgemaakt van Moorse en oosterse stijlkenmerken, waaronder hoefijzerbogen. Zo vormt de architectuur van synagogen op verschillende plaatsen een zichtbare herinnering aan de eeuwenlange culturele uitwisseling tussen Joodse gemeenschappen en de islamitische wereld, waaronder de bijzondere Joodse geschiedenis van Marokko.

Waarom kiest Marokko voor Israël?
Maar waarom kiest Marokko dan toch steeds nadrukkelijker voor toenadering tot Israël? Het antwoord ligt waarschijnlijk minder in een veranderde houding tegenover de Palestijnse zaak dan in geopolitieke en strategische belangen. Een belangrijke factor daarbij is de kwestie van de Westelijke Sahara, een gebied aan de Atlantische kust dat tot 1975 een Spaanse kolonie was. Sinds het vertrek van Spanje wordt het grootste deel van het gebied door Marokko gecontroleerd, maar de soevereiniteit wordt betwist door het Polisario Front, dat streeft naar onafhankelijkheid. Algerije steunt het Polisario Front en huisvest veel Sahrawi-vluchtelingen. De Verenigde Naties beschouwen de Westelijke Sahara nog altijd als een niet-zelfbesturend gebied en proberen al decennialang tot een politieke oplossing te komen.

Voor Marokko is de Westelijke Sahara van enorm strategisch en nationaal belang. En juist daar heeft Israël Rabat iets heel belangrijks geboden. In juli 2023, dus na de uitbraak van Hamas in Gaza, erkende Israël officieel de Marokkaanse soevereiniteit over de Westelijke Sahara, een diplomatieke steun die voor Marokko van grote betekenis is. Daar staat voor Israël natuurlijk iets tegenover. Sinds de normalisering van de betrekkingen in 2020 zijn de banden niet alleen economisch en diplomatiek, maar ook militair sterk uitgebreid. Marokko koopt Israëlische militaire technologie, waaronder drones en het Barak MX-luchtverdedigingssysteem, en beide landen werken samen op het gebied van defensie, inlichtingen en militaire industrie. Die samenwerking speelt zich bovendien af tegen de achtergrond van de al jarenlang gespannen verhouding tussen Marokko en buurland Algerije.

Ik snap dat Marokko er alles aan doet om zijn aanspraak op de Westelijke Sahara te handhaven en zich beter te kunnen beschermen tegen Algerije. Maar daarvoor ga je toch niet je ziel verkopen aan Israël? Dan zoek je toch partners in het Westen of in andere Arabische landen? Dan ga je toch bijvoorbeeld met Frankrijk samenwerken en niet met Israël? Frankrijk steunt namelijk de Marokkaanse aanspraak op de Westelijke Sahara al jaren en erkende in 2024 expliciet dat het de toekomst van het gebied binnen de Marokkaanse soevereiniteit ziet. Bovendien heeft Marokko inmiddels ook de capaciteit ontwikkeld om zelf militaire wapens te produceren.

De Joodse vertrouweling van de Marokkaanse koning
Een andere bijzondere figuur in deze geschiedenis is de Joodse André Azoulay, geboren in 1941 in Essaouira. Koning Hassan II benoemde hem in 1991 tot zijn adviseur voor economische en financiële zaken. Na de dood van Hassan II in 1999 bleef Azoulay aan als adviseur van koning Mohammed VI, een functie die hij tot op de dag van vandaag vervult. Azoulay was in de jaren zeventig sterk betrokken bij het vredesproces in het Midden-Oosten, maar is in de loop der jaren steeds meer de kant van Israël gaan kiezen. Zijn invloed maakt het voor koning Mohammed VI niet makkelijker, maar het zou de koning sieren als hij afstand zou nemen van Azoulay en zou luisteren naar zijn onderdanen.

Zowel de Berbers als de Arabieren, iedereen in Marokko spreekt zijn afschuw uit over Israëls genocide in Gaza, de annexatie van Oost-Jeruzalem, waar de heilige Tempelberg bij hoort, en de mensonterende apartheid op de Westelijke Jordaanoever. De meeste Marokkanen zouden de Westelijke Sahara graag bij Marokko willen zien, maar ik ben er zeker van dat zij daarvoor niet hun ziel aan Israël zouden willen verkopen. Zij gaan daarvoor de straat op en worden neergeslagen, maar het zou mij niets verbazen als dit zal leiden tot een grote escalatie zodra Israël een ambassade in Rabat gaat openen. De koning en de Marokkaanse regering zijn gewaarschuwd!

Marokko is een prachtig land, met een ongekend rijke geschiedenis. Een waanzinnig gastvrij land dat in tegenstelling tot Nederland, zijn Joden heeft beschermd tijdens de Tweede Wereldoorlog. Juist Marokko zou daarom weer die beschermende rol moeten spelen en de Palestijnen moeten steunen in plaats van Israël. Ik vind daar dus wat van! Ik vind het bijzonder teleurstellend dat de regering van mijn geliefde Marokko de kant kiest van een land dat ongestraft de meest afschuwelijke misdaden pleegt op een ander volk sinds 1945.